มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรีมีพันธกิจสำคัญในการผลิตบัณฑิตเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น โดยมุ่งเน้นการสร้างผู้เรียนให้มีความรู้ควบคู่กับทักษะปฏิบัติจริง สามารถบูรณาการองค์ความรู้ทางวิชาการกับการแก้ไขปัญหาของชุมชนได้อย่างเป็นรูปธรรม วิทยาลัยนวัตกรรมอาหารและอุตสาหกรรมบริการ ซึ่งมีพันธกิจด้านการส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาด้านอาหาร การท่องเที่ยว การบริการ และการเกษตรมูลค่าสูง โดยเน้นการสร้างนวัตกรรมและเทคโนโลยี ด้วยเหตุนี้จึงมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาศักยภาพของนักศึกษาให้เป็นกำลังหลักในการขับเคลื่อนงานพัฒนาชุมชนเชิงพื้นที่ในเขตจังหวัดเพชรบุรี
ปัญหายุงลายซึ่งเป็นพาหะนำโรคสำคัญ เช่น โรคไข้เลือดออก ยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนในระดับชุมชน แนวทางการควบคุมยุงลายโดยใช้สารเคมี แม้จะให้ผลในระยะสั้น แต่ก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม การใช้น้ำมันหอมระเหยจากพืชสมุนไพรจึงเป็นทางเลือกที่สอดคล้องกับแนวคิดความปลอดภัยทางอาหาร สุขภาพ และการใช้ทรัพยากรท้องถิ่นอย่างคุ้มค่า ซึ่งเป็นองค์ความรู้ที่สอดคล้องโดยตรงกับศาสตร์ของวิทยาลัยนวัตกรรมอาหารและอุตสาหกรรมบริการ
การดำเนินโครงการนี้จึงมุ่งเน้นการพัฒนานักศึกษาให้เรียนรู้ผ่านกระบวนการ “วิศวกรสังคม” โดยให้นักศึกษาเป็นแกนกลางในการลงพื้นที่ วิเคราะห์ปัญหา ออกแบบกิจกรรม ถ่ายทอดองค์ความรู้ และร่วมสร้างนวัตกรรมการใช้น้ำมันหอมระเหยจากพืชสมุนไพรเพื่อป้องกันกำจัดยุงลายในชุมชน กระบวนการดังกล่าวจะช่วยเสริมสร้างทักษะการคิดวิเคราะห์ การทำงานเป็นทีม การสื่อสารกับชุมชน และการประยุกต์องค์ความรู้ด้านอาหาร สมุนไพร และบริการสุขภาพสู่การปฏิบัติจริง อันจะนำไปสู่การผลิตบัณฑิตที่มีสมรรถนะสูง และสามารถเป็น “นักวิศวกรสังคม” ที่ตอบโจทย์การพัฒนาท้องถิ่นได้อย่างยั่งยืน
1. เพื่อพัฒนาศักยภาพของนักศึกษาวิทยาลัยนวัตกรรมอาหารและอุตสาหกรรมบริการ ให้มีทักษะการคิดวิเคราะห์ การทำงานเชิงพื้นที่ และการแก้ไขปัญหาชุมชนด้วยกระบวนการวิศวกรสังคม
2. เพื่อให้นักศึกษาสามารถบูรณาการองค์ความรู้ด้านการใช้สมุนไพร ผนวกกับการบริการด้านสุขภาพ ไปใช้ในการออกแบบกิจกรรมป้องกันและควบคุมยุงลายในชุมชน
3. เพื่อเสริมสร้างประสบการณ์การเรียนรู้จากการปฏิบัติจริง (Experiential Learning) แก่นักศึกษา ผ่านการทำงานร่วมกับชุมชน
| # | พื้นที่ | ตำบล | อำเภอ | จังหวัด |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ชุมชนย่านเมืองเก่าคลองกระแชง | คลองกระแชง | เมืองเพชรบุรี | เพชรบุรี |
ระยะเวลาดำเนินงาน (Date)
( ไตรมาส 2) 11 ก.พ. 2569 - 25 มี.ค. 2569กลุ่มเป้าหมาย (Target)
ประชากรในชุมชนย่านเมืองเก่าคลองกระแชง เพชรบุรี จำนวน 40 คน
นักศึกษาวิทยาลัยนวัตกรรมอาหารและอุตสาหกรรมบริการ จำนวน 60 คน
วิธีการดำเนินงาน (Process)
การเตรียมความพร้อมและสร้างการเรียนรู้
1. สำรวจและวางแผน (นักศึกษา)
- ลงพื้นที่สำรวจปัญหาการระบาดของยุงลายในชุมชน
2. วิจัยและพัฒนาสูตรตำรับสมุนไพร (นักศึกษา)
- นักศึกษาและชาวบ้านทดลองผสมสูตรสำหรับทำสเปรย์
- จัดทำสื่อการสอน (Infographic หรือ VDO) ที่เข้าใจง่าย
3. กิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการ (นักศึกษา + ชุมชน)
- จัด Workshop ให้ความรู้เรื่องวงจรชีวิตยุงลายและสรรพคุณของการใช้พืชสมุนไพร
- สาธิตการทำผลิตภัณฑ์น้ำมันหอมระเหยร่วมกับชาวบ้าน
4. แจกจ่ายผลิตภัณฑ์ต้นแบบและเริ่มทดสอบประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์ (ชุมชน)
- แจกจ่ายผลิตภัณฑ์ตั้งต้น (Starter Product) ให้แต่ละครัวเรือนนำไปใช้จริง
การติดตามผลและถอดบทเรียน (Monitoring & Evaluation)
5. การติดตามผลในพื้นที่ (Follow-up)
- นักศึกษา ลงพื้นที่เยี่ยมบ้านเพื่อดูการใช้งานจริง
- เก็บข้อมูลปัญหา อุปสรรค และการปรับปรุงสูตรตำหรับ (เช่น กลิ่นจางไวไป หรือการแพ้ระคายเคือง)
6. ประเมินผลสัมฤทธิ์ (Assessment)
- ทำแบบสำรวจความพึงพอใจและอัตราการถูกยุงกัด
7. สรุปผลและส่งมอบความยั่งยืน (Closing)
-นักศึกษาสรุปรายงานเล่มสมบูรณ์และจัดทำคู่มือสูตรตำหรับสมุนไพรทิ้งไว้ให้แก่ชุมชน
ผลผลิต (Output)
นักศึกษาที่เข้าร่วมโครงการและผ่านกระบวนการวิศวกรสังคมครบทุกขั้นตอน ได้แก่ การเข้าใจปัญหา การวางแผน การลงพื้นที่ปฏิบัติจริง และการประเมินผล มีจำนวนทั้งสิ้น 71 คน เกินกว่าเป้าหมายที่กำหนดไว้ที่ 60 คน ในส่วนของผลิตภัณฑ์จากกระบวนการเรียนรู้ นักศึกษาสามารถคิดค้นและพัฒนา สูตรสเปรย์ไล่ยุงจากสมุนไพรธรรมชาติ ที่ผสมผสานระหว่างตะไคร้หอมและลาเวนเดอร์ได้สำเร็จจำนวน 1 สูตร และสามารถผลิตผลิตภัณฑ์จริงได้จำนวน 80 ชิ้นเพื่อนำไปมอบให้กับชุมชนเป้าหมาย
นอกจากนี้ โครงการยังผลิต สื่อประชาสัมพันธ์เชิงสร้างสรรค์ ครบทั้ง 3 รูปแบบ ได้แก่ คลิปวิดีโอสั้นในรูปแบบ Reels และ TikTok อินโฟกราฟิกให้ความรู้เรื่องโรคไข้เลือดออกและวิธีป้องกัน และฉลากผลิตภัณฑ์ 3 ภาษา ได้แก่ ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ และภาษาจีน เพื่อรองรับกลุ่มนักท่องเที่ยวในย่านชุมชนเมืองเก่า รวมถึงดำเนินการจัด Workshop ถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตสเปรย์สมุนไพร ให้กับสมาชิกชุมชนจำนวน 43 คน ณ ชุมชนคลองกระแชง จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งเกินกว่าเป้าหมายที่ตั้งไว้ที่ 40 คน
ด้านการติดตามและประเมินผล โครงการได้จัดทำ รายงานประเมินผลครบ 2 ฉบับ ได้แก่ รายงานดัชนีความสุขมวลรวมชุมชน (GVH) และรายงานผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน (SROI) ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงคุณค่าและผลกระทบเชิงบวกที่โครงการสร้างให้กับชุมชนได้อย่างเป็นรูปธรรม
ผลลัพธ์ (Outcome)
ด้านนักศึกษา
ด้านชุมชน
ผลกระทบ (Impact)
เศรษฐกิจรายละเอียดผลกระทบ (Impact Detail)
- ด้านเศรษฐกิจ: ลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือนจากการซื้อสเปรย์กำจัดยุงเชิงพาณิชย์ และได้ข้อมูลเชิงลึกด้านราคาผลิตภัณฑ์ชุมชน (ร้อยละ 47.6 เห็นว่าราคาที่เหมาะสมคือ 0-50 บาท) ซึ่งเป็นฐานข้อมูลต่อยอดธุรกิจชุมชน
- ด้านสังคมวัฒนธรรม: เกิดความสัมพันธ์ทางสังคมที่ดีขึ้นระหว่างมหาวิทยาลัยและชุมชน (ร้อยละ 73.8 ประเมินว่าดีมาก) และดัชนีความสุขมวลรวมชุมชน (GVH) เฉลี่ย 8.7 จาก 10
- ด้านสิ่งแวดล้อม: ลดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย (ภาชนะน้ำขัง) ในครัวเรือน และลดการใช้สารเคมีกำจัดแมลงด้วยผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรธรรมชาติ
- ด้านการศึกษา: นักศึกษาได้พัฒนาทักษะวิศวกรสังคม ทักษะการผลิตสื่อ และทักษะการทำงานร่วมกับชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม โดยคะแนนความรู้และทักษะปฏิบัติเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
งบประมาณที่ใช้ (Budget)
50,000.00 บาท / Bahtโครงการพัฒนาทักษะชีวิตด้วยกระบวนการวิศวกรสังคมของนักศึกษาวิทยาลัยนวัตกรรมอาหารและอุตสาหกรรมบริการ ดำเนินการระหว่างเดือนกุมภาพันธ์–พฤษภาคม 2569 ณ ชุมชนย่านเมืองเก่าคลองกระแชง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี โดยใช้งบประมาณ 50,000 บาท มีนักศึกษาเข้าร่วมทั้งสิ้น 71 คน จาก 4 สาขาวิชา เกินเป้าหมายที่กำหนดไว้ที่ 60 คน คิดเป็นร้อยละ 118.3 และมีสมาชิกชุมชนเข้าร่วมกิจกรรม 43 คน เกินเป้าหมายที่ 40 คน โดยโครงการบรรลุตัวชี้วัดทุกรายการทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ผลการทดสอบความรู้ด้านการป้องกันโรคไข้เลือดออกของชุมชนเพิ่มขึ้นจากคะแนนเฉลี่ย 14.55 เป็น 17.86 คะแนน คิดเป็นร้อยละ 22.8 และผลการประเมินทักษะปฏิบัติการผลิตสเปรย์สมุนไพรเพิ่มขึ้นจาก 69.55 เป็น 88.64 คะแนน คิดเป็นร้อยละ 27.4 นอกจากนี้ ชุมชนมีความพึงพอใจต่อสื่อประชาสัมพันธ์และกิจกรรมเชิงปฏิบัติการในระดับมากที่สุด ร้อยละ 72–84 และดัชนีความสุขมวลรวมชุมชน (GVH) อยู่ที่ระดับเฉลี่ย 8.7 จาก 10 สะท้อนให้เห็นว่าโครงการสามารถพัฒนาทักษะวิศวกรสังคมของนักศึกษาทั้ง 4 ด้าน ได้แก่ ทักษะการคิดวิเคราะห์ ทักษะการสื่อสาร ทักษะการประสานงาน และทักษะการสร้างนวัตกรรม ควบคู่กับการแก้ไขปัญหาด้านสาธารณสุขของชุมชนได้อย่างเป็นรูปธรรมและมีประสิทธิภาพ
| ตัวชี้วัด | เป้าหมาย | ผลที่ได้ | รายละเอียด |
|---|---|---|---|
| 1) จำนวนหมู่บ้านที่ได้รับการพัฒนา | 10 หมู่บ้าน | 1 หมู่บ้าน | ดำเนินการในชุมชนย่านเมืองเก่าคลองกระแชง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี |
| 2) จำนวนนวัตกรรมติดอาวุธทางปัญญาเพื่อการพัฒนาเชิงพื้นที่อย่างยั่งยืน | 10 นวัตกรรม | 1 นวัตกรรม | พัฒนานวัตกรรมสเปรย์ไล่ยุงจากสารสกัดสมุนไพรธรรมชาติ (ผลิตได้ 80 ชิ้น) |
| 3) จำนวนประชากรที่เข้าร่วมโครงการที่เกิดทักษะ/สมรรถนะและนำไปใช้ประโยชน์ | 500 คน | 43 คน | มีประชาชนในพื้นที่เข้าร่วมกิจกรรมและนำองค์ความรู้ไปใช้ประโยชน์ 43 คน |
| 4) ความสุขมวลรวมของชุมชน (Gross Village Happiness : GVH) เพิ่มขึ้นจากเดิม | ร้อยละ 41 | ร้อยละ 87 | ดัชนีความสุขมวลรวมของชุมชน (GVH) เฉลี่ยอยู่ที่ 8.7 จาก 10 คะแนน |
| 5) ผลกระทบทางสังคมจากการลงทุน (SROI) | 2 เท่า | 2 เท่า | มีการประเมินผลกระทบทางสังคมจากการลงทุนตามเป้าหมาย |
| 6) จำนวนนวัตกรรมการพัฒนาท้องถิ่นตามบริบทเชิงพื้นที่และภูมิสังคม | 113 นวัตกรรม | 1 นวัตกรรม | สเปรย์ไล่ยุงจากน้ำมันหอมระเหยพืชสมุนไพร (ตะไคร้หอมและลาเวนเดอร์) |
| 7) จำนวนหมู่บ้านที่มีดัชนีชี้วัดความสุขมวลรวม (GVH) เพิ่มขึ้น | 237 หมู่บ้าน | 1 หมู่บ้าน | ชุมชนย่านเมืองเก่าคลองกระแชง |
| 8) จำนวนชุมชนที่มีดัชนีชี้วัดความสุขมวลรวม (GVH) เพิ่มขึ้น | 5 ชุมชน | 1 ชุมชน | ชุมชนย่านเมืองเก่าคลองกระแชง |
| 9) จำนวนเครือข่ายความร่วมมือในการพัฒนาท้องถิ่น | 7 เครือข่าย | 1 เครือข่าย | ชุมชนย่านเมืองเก่าคลองกระแชง (วัดพลับพลาชัย) และคณะกรรมการชุมชน |
| 10) จำนวนประชากรในท้องถิ่นได้รับการพัฒนา | 4,519 คน | 43 คน | ประชาชนได้รับการถ่ายทอดองค์ความรู้และทักษะการทำสเปรย์สมุนไพรไล่ยุง |
| 11) จำนวนชุมชนที่ได้รับการพัฒนา | 0 ชุมชน | 1 ชุมชน | ชุมชนย่านเมืองเก่าคลองกระแชง |
| 12) จำนวนชุมชนในพื้นที่บริการของมหาวิทยาลัยที่ได้รับการพัฒนาหรือแก้ไขปัญหาด้วยกระบวนการวิศวกรสังคม | 10 ชุมชน | 1 ชุมชน | ชุมชนย่านเมืองเก่าคลองกระแชง |
| 13) ชุมชนหรือประชาชนที่เข้าร่วมโครงการมีสมรรถนะเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนตามบริบทเชิงพื้นที่และภูมิสังคมเพิ่มขึ้น | ร้อยละ 80 | ร้อยละ 27 | คะแนนความรู้เพิ่มขึ้นร้อยละ 22.8 และคะแนนทักษะปฏิบัติเพิ่มขึ้นร้อยละ 27.4 |