ชื่อกิจกรรม

การพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนชาติพันธุ์ในพื้นที่โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ชุมชนบ้านโป่งลึก-บางกลอย ด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่น

กิจกรรมภายใต้ : 2569 โครงการที่ 28_1 คณะ 1อำเภอ : ทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อความยั่งยืนเชิงพื้นที่ (P2.1-Art & Culture)
ประเภทกิจกรรม
การพัฒนาท้องถิ่น (บริการวิชาการ)
ผู้ดำเนินงาน
1. อาจารย์เขมา แฉ่งฉายา สาขาวิชาศิลปออกแบบ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
หลักและเหตุผล

มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี มีภารกิจตามพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยราชภัฏ พ.ศ. 2547 ในการส่งเสริมสร้างความเข้มแข็งชุมชนและสืบสานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ  ในปี 2566 มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี ได้รับมอบหมายจากพลเอก สุรยุทธ์ จุลานนท์ ประธานองคมนตรี เมื่อครั้งลงพื้นปฏิบัติราชการที่บ้านโป่งลึก-บางกลอย ต.ห้วยแม่เพรียง อ.แก่งกระจาน  จ.เพชรบุรี ให้มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี สนับสนุนส่งเสริมอาชีพของผู้สูงอายุในพื้นที่บ้านโป่งลึก – บางกลอย ตามพันธกิจของมหาวิทยาลัยฯ มหาวิทยาลัยฯ จึงกำหนดชุมชน บ้านโป่งลึก-บางกลอย ชุมชนชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ ในเขตอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งเป็นชุมชนในโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เป็นชุมชนเป้าหมายในการพัฒนาตามแผนมหาวิทยาลัยราชภัฏเพื่อการพัฒนาท้องถิ่นดำเนินการพัฒนาความเข้มแข็งทางการศึกษาของโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนควบคู่กับการสร้างความเข้มแข็งของชุมชน

จากการศึกษาบริบทและต้นทุนพื้นที่ของชุมชนชาติพันธุ์บ้านโป่งลึก-บางกลอย พบว่า ในอดีตการทอผ้าของกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอมีเอกลักษณ์โดดเด่น ทั้งการมัดหมี่และการจกลาย ที่สะท้อนอัตลักษณ์และวิถีชีวิตทางวัฒนธรรม แต่จากความเปลี่ยนแปลงของสังคมและเศรษฐกิจ ทำให้ภูมิปัญญาดั้งเดิมเหล่านี้เสื่อมถอยลงและเกือบสูญหาย ในปี 2567 – 2568 มหาวิทยาลัยฯ ได้ดำเนินโครงการสนับสนุนการจัดตั้งกลุ่มทอผ้าชุมชน ฟื้นฟูองค์ความรู้และการผลิตผ้าทอแบบดั้งเดิม โดยใช้ปราชญ์ชุมชนถ่ายทอดสู่คนรุ่นใหม่ ทำให้เกิดการกลับคืนของภูมิปัญญาที่หายไป และสร้างความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชนเผ่า อย่างไรก็ตาม เพื่อให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืนและลดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจและสังคม จำเป็นต้องต่อยอดจากการอนุรักษ์ไปสู่การสร้างคุณค่าเชิงพาณิชย์ ผ่านการยกระดับผ้าทอพื้นบ้านไปสู่สินค้ามูลค่าสูง โดยมหาวิทยาลัยฯ จะทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงด้านวิชาการ เพื่อพัฒนาทักษะและสร้างโอกาสให้แก่สตรีและผู้สูงอายุในชุมชนที่ว่างงานให้สามารถใช้เวลาว่างสร้างอาชีพเสริม เพิ่มรายได้ และก้าวสู่การเป็นผู้ผลิตที่มีศักยภาพในตลาด โดยแนวทางการต่อยอดโครงการในปีนี้จึงมุ่งสู่การ สร้างแบรนด์ชนเผ่าที่มีเอกลักษณ์ เพื่อยกระดับภูมิปัญญาสู่สินค้ามูลค่าสูง ผ่านกิจกรรมต่าง ๆ ได้แก่ การพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าทอ ให้มีความร่วมสมัยทั้งในรูปแบบแฟชั่น เครื่องประดับ ของที่ระลึก และงานตกแต่งภายใน การสร้างแบรนด์และบรรจุภัณฑ์ ที่สะท้อนอัตลักษณ์ของ ปกาเกอะญอ พร้อมใช้กลยุทธ์การตลาดออนไลน์และออฟไลน์ และการต่อยอดศูนย์ทอผ้าชุมชน ให้เป็นทั้ง แหล่งผลิตและกระจายสินค้า รวมถึงเป็น ศูนย์เรียนรู้ถ่ายทอดภูมิปัญญาแก่เยาวชน เพื่อสืบทอดองค์ความรู้สู่คนรุ่นใหม่และสร้างแรงบันดาลใจในการอนุรักษ์ และจัดทำหนังสือรวบรวมองค์ความรู้ลายผ้าดั้งเดิม เพื่อบันทึกและรักษามรดกภูมิปัญญาในรูปแบบที่เป็นระบบ สามารถใช้เป็นสื่อการเรียนรู้และอ้างอิงได้ทั้งในระดับชุมชนและเชิงวิชาการ

โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนชาติพันธุ์ในพื้นที่โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่น จึงมิใช่เพียงการอนุรักษ์วัฒนธรรม หากแต่เป็นการสร้างพลังทางเศรษฐกิจและสังคมอย่างยั่งยืน ผ่านการสร้างแบรนด์ชนเผ่าที่ทรงคุณค่าและการยกระดับภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่สินค้ามูลค่าสูง เพื่อยืนยันบทบาทของมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรีในการขับเคลื่อนการพัฒนาท้องถิ่นให้ก้าวหน้าไปพร้อมกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน

วัตถุประสงค์

1) เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าทอจากการต่อยอดภูมิปัญญาดั้งเดิมของกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอด้วยการออกแบบที่มีคุณภาพและสร้างมูลค่าเพิ่ม

2) เพื่อสร้างและพัฒนา“แบรนด์ชนเผ่า” ที่ร่วมสมัยอย่างมีเอกลักษณ์ สะท้อนอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม และสามารถแข่งขันได้ในตลาด

3)  เพื่อพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ในการถ่ายทอดองค์ความรู้และภูมิปัญญาผ้าทอแก่เยาวชนและคนรุ่นใหม่ โดยศูนย์ทอผ้าชุมชนเป็นแหล่งผลิตและกระจายสินค้า

4) เพื่อรวบรวมองค์ความรู้และลายผ้าดั้งเดิมของชุมชนชาติพันธุ์ปกาเกอะญอเพื่อเป็นฐานข้อมูลมรดกทางวัฒนธรรม และแหล่งอ้างอิงทางวิชาการสำหรับการสืบสานและพัฒนาในอนาคต

พื้นที่เป้าหมาย
# พื้นที่ ตำบล อำเภอ จังหวัด
1 บ้านโป่งลึก แก่งกระจาน แก่งกระจาน เพชรบุรี
กิจกรรมย่อย

ระยะเวลาดำเนินงาน (Date)

( ไตรมาส 2) 1 ก.พ. 2569 - 28 ก.พ. 2569

กลุ่มเป้าหมาย (Target)

ประชาชนในชุมชนบ้านโป่งลึก-บางกลอย อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี

วิธีการดำเนินงาน (Process)

กิจกรรมที่ 1 การพัฒนาผลิตภัณฑ์จากผ้าทอมือและสร้างแบรนด์อัตลักษณ์ผ้าทอชนเผ่า

- ดำเนินการศึกษาบริบทการพัฒนาผลิตภัณฑ์

- จัดกิจกรรมพัฒนาการออกแบบผลิตภัณฑ์ชุมชน

- จัดทำผลิตภัณฑ์ต้นแบบจากผ้าทอ

กิจกรรมที่ 2 การจัดทำหนังสือองค์ความรู้ภูมิปัญญาผ้าทอชาติพันธุ์ปกาเกอะญอและสื่อประชาสัมพันธ์ศูนย์การเรียนรู้และผลิตภัณฑ์ชุมชน

- จัดทำหนังสือองค์ความรู้และ E-Book

- จัดทำสื่อ

กิจกรรมที่ 3 การอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อถ่ายทอดการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่แก่ชุมชน

- ดำเนินการอบรมเชิงปฏิบัติการและถ่ายทอดองค์ความรู้แก่ชุมชน

- ดำเนินการติดตามและประเมินผลโครงการ

ผลผลิต (Output)

ผลิตภัณฑ์ต้นแบบจากผ้าทอชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ แบรนด์ชุมชน รวมถึง สื่อองค์ความรู้ E- ภูมิปัญญาผ้าทอ เพื่อใช้ในการพัฒนาศูนย์ทอผ้าชุมชนให้เป็นแหล่งผลิตและเรียนรู้ รวมทั้งสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนและนักศึกษาในการพัฒนาทุนวัฒนธรรมสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์


ผลลัพธ์ (Outcome)

ชุมชนสามารถต่อยอดภูมิปัญญาผ้าทอสู่การสร้างรายได้และอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่เข้มแข็ง เกิดการสืบทอดองค์ความรู้สู่คนรุ่นใหม่ ยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนชาติพันธุ์ และพัฒนาเศรษฐกิจวัฒนธรรมอย่างยั่งยืนบนฐาน Soft Power และทุนวัฒนธรรมท้องถิ่น

ผลกระทบ (Impact)

เศรษฐกิจ
สังคม
สิ่งแวดล้อม
การศึกษาเรียนรู้
ศิลปวัฒนาธรรม

รายละเอียดผลกระทบ (Impact Detail)

1. เพิ่มรายได้และสร้างอาชีพจากภูมิปัญญาท้องถิ่น
2. ชุมชนมีส่วนร่วมและเกิดความเข้มแข็ง
3. ใช้และอนุรักษ์ทรัพยากรอย่างยั่งยืน
4. เกิดองค์ความรู้และการถ่ายทอดระหว่างรุ่น
5. อนุรักษ์ สืบสาน และต่อยอดอัตลักษณ์ชาติพันธุ์

งบประมาณที่ใช้ (Budget)

150,000.00 บาท / Baht

ผลการดำเนินกิจกรรม




โครงการสามารถดำเนินงานได้ตามเป้าหมายที่กำหนด โดยเกิดการพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบจากผ้าทอชาติพันธุ์ปกาเกอะญอควบคู่กับการสร้างแบรนด์อัตลักษณ์ชุมชน อันนำไปสู่การยกระดับทุนวัฒนธรรมท้องถิ่นสู่มูลค่าเชิงเศรษฐกิจและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ ชุมชนเกิดการมีส่วนร่วมในการฟื้นฟูและสืบทอดภูมิปัญญาผ้าทอดั้งเดิม ขณะที่เยาวชนและนักศึกษาได้เข้ามามีบทบาทในกระบวนการเรียนรู้และพัฒนางานสร้างสรรค์ร่วมกับชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม

    นอกจากนี้ โครงการยังส่งผลให้เกิดศูนย์การเรียนรู้ด้านผ้าทอชาติพันธุ์ สื่อองค์ความรู้ในรูปแบบ E-Book และเครือข่ายความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยกับชุมชน ซึ่งสะท้อนบทบาทของมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรีในการขับเคลื่อนการพัฒนาท้องถิ่นบนฐานทุนวัฒนธรรม ภายใต้แนวคิด Soft Power และการพัฒนาอย่างยั่งยืน อันนำไปสู่การเสริมสร้างคุณภาพชีวิต ความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ และความเข้มแข็งของชุมชนในระยะยาว



การดำเนินโครงการในพื้นที่ชุมชนบ้านโป่งลึก–บางกลอย ซึ่งตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ห่างไกลและมีข้อจำกัดด้านการคมนาคม ส่งผลให้การเดินทางเข้าถึงพื้นที่ดำเนินกิจกรรมเป็นไปด้วยความยากลำบาก โดยเส้นทางบางช่วงมีสภาพถนนค่อนข้างทุรกันดารและใช้ระยะเวลาในการเดินทางนาน โดยเฉพาะในช่วงสภาพอากาศไม่เอื้ออำนวย ทำให้เกิดข้อจำกัดในการขนส่งวัสดุอุปกรณ์ การลงพื้นที่ติดตามงาน และการบริหารจัดการเวลาในการดำเนินกิจกรรม

    นอกจากนี้ การเดินทางของคณะทำงาน นักศึกษา และวิทยากรจำเป็นต้องวางแผนล่วงหน้าอย่างรอบคอบ ทั้งด้านยานพาหนะ ความปลอดภัย และระยะเวลาในการปฏิบัติงาน ส่งผลให้ต้นทุนด้านการบริหารจัดการและค่าใช้จ่ายในการดำเนินโครงการเพิ่มขึ้นในบางส่วน อย่างไรก็ตาม คณะดำเนินงานได้ปรับแผนการดำเนินกิจกรรมให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ และอาศัยความร่วมมือจากชุมชนในการประสานงานและอำนวยความสะดวก จนสามารถดำเนินโครงการได้ตามเป้าหมายที่กำหนดไว้



ควรมีการต่อยอดโครงการอย่างต่อเนื่องในระยะยาว โดยมุ่งพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าทอชาติพันธุ์ปกาเกอะญอให้มีความหลากหลายและตอบสนองต่อความต้องการของตลาดร่วมสมัยมากยิ่งขึ้น ควบคู่กับการรักษาอัตลักษณ์และคุณค่าทางวัฒนธรรมดั้งเดิมของชุมชน เพื่อสร้างความแตกต่างและเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันเชิงเศรษฐกิจสร้างสรรค์

    นอกจากนี้ ควรสนับสนุนการพัฒนาช่องทางการตลาดทั้งออนไลน์และออฟไลน์ รวมถึงสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และเครือข่ายด้านการออกแบบและวัฒนธรรม เพื่อขยายโอกาสทางเศรษฐกิจของชุมชนให้กว้างขึ้น ตลอดจนส่งเสริมการมีส่วนร่วมของเยาวชนในกระบวนการเรียนรู้และสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างเป็นระบบ เพื่อสร้างความยั่งยืนด้านทุนวัฒนธรรมในระยะยาว

          ในเชิงวิชาการ ควรมีการจัดเก็บและพัฒนาองค์ความรู้ด้านลายผ้าทอ ภูมิปัญญา และกระบวนการผลิตในรูปแบบฐานข้อมูลดิจิทัล เพื่อใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ อ้างอิง และต่อยอดสู่การวิจัยหรือพัฒนานวัตกรรมทางวัฒนธรรมในอนาคต รวมทั้งผลักดันให้ศูนย์ทอผ้าชุมชนพัฒนาไปสู่ต้นแบบศูนย์เรียนรู้ทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ของชุมชนชาติพันธุ์ในระดับพื้นที่ต่อไป

ตัวชี้วัดกิจกรรมหลัก
ตัวชี้วัด เป้าหมาย ผลที่ได้ รายละเอียด
1) ระบบคลังเนื้อหาศิลปวัฒนธรรมดิจิทัลที่รวมและแสดงงานศิลปะ 1 ระบบ 0 ระบบ
2) ศูนย์เรียนรู้ศิลปวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น 1 ศูนย์ 0 ศูนย์
3) จำนวนหมู่บ้านที่ได้รับการพัฒนา 8 หมู่บ้าน 2 หมู่บ้าน 2 หมู่บ้าน
4) จำนวนชุมชนที่ได้รับการพัฒนา 2 ชุมชน 0 ชุมชน
5) จำนวนประชากรในท้องถิ่นที่ได้รับการพัฒนา 530 คน 40 คน 40 คน
6) จำนวนภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ได้รับการส่งเสริม/ยกระดับ 12 เรื่อง 1 เรื่อง 1 เรื่อง
7) จำนวนนวัตกรรมส่งเสริมคุณภาพชีวิตและภูมิปัญญาท้องถิ่น 5 นวัตกรรม 1 นวัตกรรม 1 นวัตกรรม
8) จำนวนนวัตกรรมการพัฒนาท้องถิ่นตามบริบทเชิงพื้นที่และภูมิสังคม 113 นวัตกรรม 0 นวัตกรรม
9) ความสุขมวลรวมของชุมชน (Gross Village Happiness : GVH) เพิ่มขึ้นจากเดิม 41 ร้อยละ 10 ร้อยละ ไม่น้อยกว่าร้อยละ 10
10) ผลกระทบทางสังคมจากการลงทุน (SROI) 2 เท่า 2 เท่า 2 เท่า
11) จำนวนหมู่บ้านที่มีดัชนีชี้วัดความสุขมวลรวม (GVH) เพิ่มขึ้น 237 หมู่บ้าน 0 หมู่บ้าน
12) จำนวนชุมชนที่มีดัชนีชี้วัดความสุขมวลรวม (GVH) เพิ่มขึ้น 5 ชุมชน 0 ชุมชน
13) จำนวนเครือข่ายความร่วมมือในการพัฒนาท้องถิ่น 29 เครือข่าย 2 เครือข่าย 2 เครือข่าย
14) ชุมชนหรือประชาชนที่เข้าร่วมโครงการมีสมรรถนะเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนตามบริบทเชิงพื้นที่และภูมิสังคมเพิ่มขึ้น ร้อยละ 80 ร้อยละ 0
15) จำนวนชุมชนที่ได้รับการพัฒนาให้นำประเด็น Soft Power ท้องถิ่นสู่การยกระดับเศรษฐกิจสร้างสรรค์ 4 ชุมชน 0 ชุมชน