มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี มีภารกิจตามพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยราชภัฏ พ.ศ. 2547 ในการส่งเสริมสร้างความเข้มแข็งชุมชนและสืบสานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ในปี 2566 มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี ได้รับมอบหมายจากพลเอก สุรยุทธ์ จุลานนท์ ประธานองคมนตรี เมื่อครั้งลงพื้นปฏิบัติราชการที่บ้านโป่งลึก-บางกลอย ต.ห้วยแม่เพรียง อ.แก่งกระจาน จ.เพชรบุรี ให้มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี สนับสนุนส่งเสริมอาชีพของผู้สูงอายุในพื้นที่บ้านโป่งลึก – บางกลอย ตามพันธกิจของมหาวิทยาลัยฯ มหาวิทยาลัยฯ จึงกำหนดชุมชน บ้านโป่งลึก-บางกลอย ชุมชนชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ ในเขตอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งเป็นชุมชนในโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เป็นชุมชนเป้าหมายในการพัฒนาตามแผนมหาวิทยาลัยราชภัฏเพื่อการพัฒนาท้องถิ่นดำเนินการพัฒนาความเข้มแข็งทางการศึกษาของโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนควบคู่กับการสร้างความเข้มแข็งของชุมชน
จากการศึกษาบริบทและต้นทุนพื้นที่ของชุมชนชาติพันธุ์บ้านโป่งลึก-บางกลอย พบว่า ในอดีตการทอผ้าของกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอมีเอกลักษณ์โดดเด่น ทั้งการมัดหมี่และการจกลาย ที่สะท้อนอัตลักษณ์และวิถีชีวิตทางวัฒนธรรม แต่จากความเปลี่ยนแปลงของสังคมและเศรษฐกิจ ทำให้ภูมิปัญญาดั้งเดิมเหล่านี้เสื่อมถอยลงและเกือบสูญหาย ในปี 2567 – 2568 มหาวิทยาลัยฯ ได้ดำเนินโครงการสนับสนุนการจัดตั้งกลุ่มทอผ้าชุมชน ฟื้นฟูองค์ความรู้และการผลิตผ้าทอแบบดั้งเดิม โดยใช้ปราชญ์ชุมชนถ่ายทอดสู่คนรุ่นใหม่ ทำให้เกิดการกลับคืนของภูมิปัญญาที่หายไป และสร้างความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชนเผ่า อย่างไรก็ตาม เพื่อให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืนและลดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจและสังคม จำเป็นต้องต่อยอดจากการอนุรักษ์ไปสู่การสร้างคุณค่าเชิงพาณิชย์ ผ่านการยกระดับผ้าทอพื้นบ้านไปสู่สินค้ามูลค่าสูง โดยมหาวิทยาลัยฯ จะทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงด้านวิชาการ เพื่อพัฒนาทักษะและสร้างโอกาสให้แก่สตรีและผู้สูงอายุในชุมชนที่ว่างงานให้สามารถใช้เวลาว่างสร้างอาชีพเสริม เพิ่มรายได้ และก้าวสู่การเป็นผู้ผลิตที่มีศักยภาพในตลาด โดยแนวทางการต่อยอดโครงการในปีนี้จึงมุ่งสู่การ สร้างแบรนด์ชนเผ่าที่มีเอกลักษณ์ เพื่อยกระดับภูมิปัญญาสู่สินค้ามูลค่าสูง ผ่านกิจกรรมต่าง ๆ ได้แก่ การพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าทอ ให้มีความร่วมสมัยทั้งในรูปแบบแฟชั่น เครื่องประดับ ของที่ระลึก และงานตกแต่งภายใน การสร้างแบรนด์และบรรจุภัณฑ์ ที่สะท้อนอัตลักษณ์ของ ปกาเกอะญอ พร้อมใช้กลยุทธ์การตลาดออนไลน์และออฟไลน์ และการต่อยอดศูนย์ทอผ้าชุมชน ให้เป็นทั้ง แหล่งผลิตและกระจายสินค้า รวมถึงเป็น ศูนย์เรียนรู้ถ่ายทอดภูมิปัญญาแก่เยาวชน เพื่อสืบทอดองค์ความรู้สู่คนรุ่นใหม่และสร้างแรงบันดาลใจในการอนุรักษ์ และจัดทำหนังสือรวบรวมองค์ความรู้ลายผ้าดั้งเดิม เพื่อบันทึกและรักษามรดกภูมิปัญญาในรูปแบบที่เป็นระบบ สามารถใช้เป็นสื่อการเรียนรู้และอ้างอิงได้ทั้งในระดับชุมชนและเชิงวิชาการ
โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนชาติพันธุ์ในพื้นที่โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่น จึงมิใช่เพียงการอนุรักษ์วัฒนธรรม หากแต่เป็นการสร้างพลังทางเศรษฐกิจและสังคมอย่างยั่งยืน ผ่านการสร้างแบรนด์ชนเผ่าที่ทรงคุณค่าและการยกระดับภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่สินค้ามูลค่าสูง เพื่อยืนยันบทบาทของมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรีในการขับเคลื่อนการพัฒนาท้องถิ่นให้ก้าวหน้าไปพร้อมกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน
1) เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าทอจากการต่อยอดภูมิปัญญาดั้งเดิมของกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอด้วยการออกแบบที่มีคุณภาพและสร้างมูลค่าเพิ่ม
2) เพื่อสร้างและพัฒนา“แบรนด์ชนเผ่า” ที่ร่วมสมัยอย่างมีเอกลักษณ์ สะท้อนอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม และสามารถแข่งขันได้ในตลาด
3) เพื่อพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ในการถ่ายทอดองค์ความรู้และภูมิปัญญาผ้าทอแก่เยาวชนและคนรุ่นใหม่ โดยศูนย์ทอผ้าชุมชนเป็นแหล่งผลิตและกระจายสินค้า
4) เพื่อรวบรวมองค์ความรู้และลายผ้าดั้งเดิมของชุมชนชาติพันธุ์ปกาเกอะญอเพื่อเป็นฐานข้อมูลมรดกทางวัฒนธรรม และแหล่งอ้างอิงทางวิชาการสำหรับการสืบสานและพัฒนาในอนาคต
| # | พื้นที่ | ตำบล | อำเภอ | จังหวัด |
|---|---|---|---|---|
| 1 | บ้านโป่งลึก | แก่งกระจาน | แก่งกระจาน | เพชรบุรี |
ระยะเวลาดำเนินงาน (Date)
( ไตรมาส 2) 1 ก.พ. 2569 - 28 ก.พ. 2569กลุ่มเป้าหมาย (Target)
วิธีการดำเนินงาน (Process)
กิจกรรมที่ 1 การพัฒนาผลิตภัณฑ์จากผ้าทอมือและสร้างแบรนด์อัตลักษณ์ผ้าทอชนเผ่า
- ดำเนินการศึกษาบริบทการพัฒนาผลิตภัณฑ์
- จัดกิจกรรมพัฒนาการออกแบบผลิตภัณฑ์ชุมชน
กิจกรรมที่ 2 การจัดทำหนังสือองค์ความรู้ภูมิปัญญาผ้าทอชาติพันธุ์ปกาเกอะญอและสื่อประชาสัมพันธ์ศูนย์การเรียนรู้และผลิตภัณฑ์ชุมชน
- จัดทำหนังสือองค์ความรู้และ E-Book
กิจกรรมที่ 3 การอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อถ่ายทอดการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่แก่ชุมชน
- ดำเนินการอบรมเชิงปฏิบัติการและถ่ายทอดองค์ความรู้แก่ชุมชน
- ดำเนินการติดตามและประเมินผลโครงการผลผลิต (Output)
ผลิตภัณฑ์ต้นแบบจากผ้าทอชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ แบรนด์ชุมชน รวมถึง สื่อองค์ความรู้ E- ภูมิปัญญาผ้าทอ เพื่อใช้ในการพัฒนาศูนย์ทอผ้าชุมชนให้เป็นแหล่งผลิตและเรียนรู้ รวมทั้งสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนและนักศึกษาในการพัฒนาทุนวัฒนธรรมสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์
ผลลัพธ์ (Outcome)
ผลกระทบ (Impact)
เศรษฐกิจรายละเอียดผลกระทบ (Impact Detail)
งบประมาณที่ใช้ (Budget)
150,000.00 บาท / Bahtโครงการสามารถดำเนินงานได้ตามเป้าหมายที่กำหนด โดยเกิดการพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบจากผ้าทอชาติพันธุ์ปกาเกอะญอควบคู่กับการสร้างแบรนด์อัตลักษณ์ชุมชน อันนำไปสู่การยกระดับทุนวัฒนธรรมท้องถิ่นสู่มูลค่าเชิงเศรษฐกิจและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ ชุมชนเกิดการมีส่วนร่วมในการฟื้นฟูและสืบทอดภูมิปัญญาผ้าทอดั้งเดิม ขณะที่เยาวชนและนักศึกษาได้เข้ามามีบทบาทในกระบวนการเรียนรู้และพัฒนางานสร้างสรรค์ร่วมกับชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม
นอกจากนี้ โครงการยังส่งผลให้เกิดศูนย์การเรียนรู้ด้านผ้าทอชาติพันธุ์ สื่อองค์ความรู้ในรูปแบบ E-Book และเครือข่ายความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยกับชุมชน ซึ่งสะท้อนบทบาทของมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรีในการขับเคลื่อนการพัฒนาท้องถิ่นบนฐานทุนวัฒนธรรม ภายใต้แนวคิด Soft Power และการพัฒนาอย่างยั่งยืน อันนำไปสู่การเสริมสร้างคุณภาพชีวิต ความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ และความเข้มแข็งของชุมชนในระยะยาว
การดำเนินโครงการในพื้นที่ชุมชนบ้านโป่งลึก–บางกลอย ซึ่งตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ห่างไกลและมีข้อจำกัดด้านการคมนาคม ส่งผลให้การเดินทางเข้าถึงพื้นที่ดำเนินกิจกรรมเป็นไปด้วยความยากลำบาก โดยเส้นทางบางช่วงมีสภาพถนนค่อนข้างทุรกันดารและใช้ระยะเวลาในการเดินทางนาน โดยเฉพาะในช่วงสภาพอากาศไม่เอื้ออำนวย ทำให้เกิดข้อจำกัดในการขนส่งวัสดุอุปกรณ์ การลงพื้นที่ติดตามงาน และการบริหารจัดการเวลาในการดำเนินกิจกรรม
นอกจากนี้ การเดินทางของคณะทำงาน นักศึกษา และวิทยากรจำเป็นต้องวางแผนล่วงหน้าอย่างรอบคอบ ทั้งด้านยานพาหนะ ความปลอดภัย และระยะเวลาในการปฏิบัติงาน ส่งผลให้ต้นทุนด้านการบริหารจัดการและค่าใช้จ่ายในการดำเนินโครงการเพิ่มขึ้นในบางส่วน อย่างไรก็ตาม คณะดำเนินงานได้ปรับแผนการดำเนินกิจกรรมให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ และอาศัยความร่วมมือจากชุมชนในการประสานงานและอำนวยความสะดวก จนสามารถดำเนินโครงการได้ตามเป้าหมายที่กำหนดไว้
ควรมีการต่อยอดโครงการอย่างต่อเนื่องในระยะยาว โดยมุ่งพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าทอชาติพันธุ์ปกาเกอะญอให้มีความหลากหลายและตอบสนองต่อความต้องการของตลาดร่วมสมัยมากยิ่งขึ้น ควบคู่กับการรักษาอัตลักษณ์และคุณค่าทางวัฒนธรรมดั้งเดิมของชุมชน เพื่อสร้างความแตกต่างและเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันเชิงเศรษฐกิจสร้างสรรค์
นอกจากนี้ ควรสนับสนุนการพัฒนาช่องทางการตลาดทั้งออนไลน์และออฟไลน์ รวมถึงสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และเครือข่ายด้านการออกแบบและวัฒนธรรม เพื่อขยายโอกาสทางเศรษฐกิจของชุมชนให้กว้างขึ้น ตลอดจนส่งเสริมการมีส่วนร่วมของเยาวชนในกระบวนการเรียนรู้และสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างเป็นระบบ เพื่อสร้างความยั่งยืนด้านทุนวัฒนธรรมในระยะยาว
ในเชิงวิชาการ ควรมีการจัดเก็บและพัฒนาองค์ความรู้ด้านลายผ้าทอ ภูมิปัญญา และกระบวนการผลิตในรูปแบบฐานข้อมูลดิจิทัล เพื่อใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ อ้างอิง และต่อยอดสู่การวิจัยหรือพัฒนานวัตกรรมทางวัฒนธรรมในอนาคต รวมทั้งผลักดันให้ศูนย์ทอผ้าชุมชนพัฒนาไปสู่ต้นแบบศูนย์เรียนรู้ทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ของชุมชนชาติพันธุ์ในระดับพื้นที่ต่อไป| ตัวชี้วัด | เป้าหมาย | ผลที่ได้ | รายละเอียด |
|---|---|---|---|
| 1) ระบบคลังเนื้อหาศิลปวัฒนธรรมดิจิทัลที่รวมและแสดงงานศิลปะ | 1 ระบบ | 0 ระบบ | |
| 2) ศูนย์เรียนรู้ศิลปวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น | 1 ศูนย์ | 0 ศูนย์ | |
| 3) จำนวนหมู่บ้านที่ได้รับการพัฒนา | 8 หมู่บ้าน | 2 หมู่บ้าน | 2 หมู่บ้าน |
| 4) จำนวนชุมชนที่ได้รับการพัฒนา | 2 ชุมชน | 0 ชุมชน | |
| 5) จำนวนประชากรในท้องถิ่นที่ได้รับการพัฒนา | 530 คน | 40 คน | 40 คน |
| 6) จำนวนภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ได้รับการส่งเสริม/ยกระดับ | 12 เรื่อง | 1 เรื่อง | 1 เรื่อง |
| 7) จำนวนนวัตกรรมส่งเสริมคุณภาพชีวิตและภูมิปัญญาท้องถิ่น | 5 นวัตกรรม | 1 นวัตกรรม | 1 นวัตกรรม |
| 8) จำนวนนวัตกรรมการพัฒนาท้องถิ่นตามบริบทเชิงพื้นที่และภูมิสังคม | 113 นวัตกรรม | 0 นวัตกรรม | |
| 9) ความสุขมวลรวมของชุมชน (Gross Village Happiness : GVH) เพิ่มขึ้นจากเดิม | 41 ร้อยละ | 10 ร้อยละ | ไม่น้อยกว่าร้อยละ 10 |
| 10) ผลกระทบทางสังคมจากการลงทุน (SROI) | 2 เท่า | 2 เท่า | 2 เท่า |
| 11) จำนวนหมู่บ้านที่มีดัชนีชี้วัดความสุขมวลรวม (GVH) เพิ่มขึ้น | 237 หมู่บ้าน | 0 หมู่บ้าน | |
| 12) จำนวนชุมชนที่มีดัชนีชี้วัดความสุขมวลรวม (GVH) เพิ่มขึ้น | 5 ชุมชน | 0 ชุมชน | |
| 13) จำนวนเครือข่ายความร่วมมือในการพัฒนาท้องถิ่น | 29 เครือข่าย | 2 เครือข่าย | 2 เครือข่าย |
| 14) ชุมชนหรือประชาชนที่เข้าร่วมโครงการมีสมรรถนะเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนตามบริบทเชิงพื้นที่และภูมิสังคมเพิ่มขึ้น | ร้อยละ 80 | ร้อยละ 0 | |
| 15) จำนวนชุมชนที่ได้รับการพัฒนาให้นำประเด็น Soft Power ท้องถิ่นสู่การยกระดับเศรษฐกิจสร้างสรรค์ | 4 ชุมชน | 0 ชุมชน |