พริกพราน (Zanthoxylum rhetsa (Roxb.) DC.) เป็นพืชอาหารที่มีความสำคัญของคนในจังหวัดเพชรบุรี โดยจะถูกใส่ผสมเป็นเครื่องแกงในรายการอาหารมากมาย โดยเฉพาะในกลุ่มชาติพันธุ์ อย่างกะเหรี่ยงที่มีเมนูน้ำพริกกะทิ และไทยทรงดำที่จะใช้พริกพรานเกือบทุกเมนูอาหาร เช่น แจ่วด้าน แกงหยวก เป็นต้น นอกจากนี้ชาวไทยในภาคเหนือก็ยังนิยมรับประทานโดยมีชื่อเรียกอีกชื่อว่า มะแขว่น ด้วยเช่นกัน (Wongkattiya et al., 2018) แต่พริกพรานที่เขาย้อยและภาคตะวันตกนั้นจะมีขนาดใหญ่กว่ามะแขว่นที่ใช้กันในภาคเหนือ และคล้ายกับหม่าล่าของชาวจีนเสฉวน แต่ความซ่านลิ้นจะน้อยกว่า พริกพรานจะมีน้ำมันหอมระเหยอยู่ที่เปลือกของผล โดยเป็นกลุ่มของ sabinene และ terpinene เป็นหลัก ทำให้มีกลิ่นหอมที่เป็นเอกลักษณ์ และมีรสชาติที่เผ็ดซ่าเฉพาะ

ในอดีตการเก็บพริกพรานต้องเดินเท้าเข้าป่าไปเป็นระยะทางไกล จึงมีชื่อเรียกว่า พริกพราน เพราะอยู่ในป่าลึกราวเข้าป่าหิมพานต์ (จิตติมา ผลเสวก, 2561) ในปัจจุบันมักมีการปลูกแทรกอยู่ตามไร่ตามสวน ปัจจุบันพริกพรานที่นำมาขายและใช้บริโภคในชุมชนนั้นจึงมีที่มาจากทั้งในป่าและพื้นที่ปลูก

อย่างไรก็ตามในปัจจุบันด้วยสภาพสังคมและภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลงไป ทำให้ประชากรของพริกพรานมีการเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางที่น้อยลง แต่ในชุมชนที่เป็นผู้ปลูกยังไม่มีการประเมินหรือทราบถึงจำนวนการคงอยู่ของประชากรที่ชัดเจน ทำให้กระทบต่อการวางแผนบริหารจัดการและอนุรักษ์เพื่อให้เหมาะสมกับปริมาณที่บริโภคและจำหน่าย

ในชุมชนกะเหรี่ยงนั้นนอกจากนำพริกพรานมาบริโภคแล้วยังมีการนำไปทำน้ำมันหอมระเหยจากพริกพรานเพื่อใช้ในรูปแบบผลิตภัณฑ์น้ำมันนวดไทย เนื่องจากพริกพรานจะมีสรรพคุณในการต้านเชื้อจุลชีพ ลดเบาหวาน รักษาการอักเสบของผิวหนัง อาการปวดฟันและโรครูมาตอย (Lalitharani et al., 2010) การศึกษาเรื่องน้ำมันสกัดพริกพรานนั้นส่วนมากจะใช้ตัวอย่างวัตถุดิบจากภาคเหนือซึ่งอาจจะให้ผลที่แตกต่างกับวัตถุดิบจากภาคตะวันออก เนื่องจากลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของขนาดผลและเมล็ดของพริกพรานทั้งสองภาคนั้นแตกต่างกัน และนอกจากสาระสำคัญของพืชจะขึ้นอยู่กับชนิดของพืชเองแล้ว ปัจจัยทางอากาศ แสงแดด ความชื้นก็มีผลต่อสารเช่นเดียวกัน นอกจากนี้การสกัดส่วนใหญ่มักจะใช้ทั้งผลหรือใช้เฉพาะเมล็ด (Theeramunkong & Utsintong, 2018) แต่ส่วนที่ชุมชนใช้ประโยชน์เพื่อการบริโภคที่แท้จริงนั้นคือส่วนของเปลือกผล ซี่งมีการวิจัยโดยใช้เปลือกพริกพรานในประเทศอินเดียพบว่ามีสาร sabinene (28.63%), β-Phyllandrene (22.47%), α-Pinene (12.762%), 4-Terpineol (8.742%), γ-Terpinene (5.926%) and α-Elemene (3.342%) (Karanjalker et al., 2024) ซึ่งเป็นสารประกอบที่มีคุณค่าและสามารถไปต่อยอดทางอุตสาหกรรมได้ หากน้ำมันที่สกัดออกมาสามารถสร้างเป็นนวัตกรรมที่สามารถใช้ได้ง่ายขึ้นก็จะสามารถสร้างมูลค่าขึ้นได้ แต่เนื่องจากสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงไปนอกจากมีผลแต่ต้นพันธุ์พริกพรานแล้วยังส่งผลกระทบต่อปริมาณผลผลิตและปริมาณน้ำมันที่จะได้จากผลผลิตอีกด้วย ดังนั้นการวิเคราะห์หาปริมาณน้ำมันและคุณสมบัติของน้ำมันสกัดที่มีความเหมาะสมภายใต้การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศนี้จึงมีความสำคัญและส่งผลต่อเศรษฐกิจฐานรากภายในชุมชน

1. เพื่อสำรวจประชากรพริกพรานซึ่งเป็นพืชอาหารที่สำคัญของกะเหรี่ยงในชุมชนกะเหรี่ยง
2. เพื่อวิเคราะห์ปริมาณและคุณสมบัติของน้ำมันสกัดจากพริกพราน
3. เพื่อสร้างชุมชนเข้มแข็งที่ตระหนักถึงความสำคัญของทรัพยากรพืชท้องถิ่นของตนเองภายใต้การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ