ชื่อกิจกรรม

โครงการพัฒนาศูนย์การเรียนรู้การจัดการป่าชุมชนคาร์บอนเครดิตบ้านโค้งตาบาง จ.เพชรบุรี

กิจกรรมภายใต้ : 2569 โครงการที่ 28_1 คณะ 1อำเภอ : การเสริมสร้างองค์ความรู้สู่ชุมชน ด้วยการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุล (P3.1-Natural Resources & Environment)
ประเภทกิจกรรม
การพัฒนาท้องถิ่น (บริการวิชาการ)
ผู้ดำเนินงาน
1. อาจารย์ ดร.เสาวลักษณ์ วิบูรณ์กาล สาขาวิชารัฐประสาศนศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
2. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ณัชชานุช พุ่มทอง สาขาวิชารัฐประสาศนศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
3. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ดารัณ พราหมณ์แก้ว สาขาวิชารัฐประสาศนศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
4. อาจารย์ ดร.ดรุณี ทิพย์ปลูก สาขาวิชารัฐประสาศนศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
5. นางสาวศศิวิมล กาหลง ฝ่ายพัฒนาท้องถิ่นและบริการวิชาการ สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
6. นางสาววณิชยา ทองสมนึก ฝ่ายพัฒนาท้องถิ่นและบริการวิชาการ สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
7. นางสาวเกตุษรินทร์ ทองอ่อน ฝ่ายพัฒนาท้องถิ่นและบริการวิชาการ สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
8. นางสาวชนาพร ปิ่นฟ้า ฝ่ายพัฒนาท้องถิ่นและบริการวิชาการ สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
9. นางสาวจรินทร์ธร บรรฤทธิ์ ฝ่ายพัฒนาท้องถิ่นและบริการวิชาการ สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
หลักและเหตุผล

ป่าชุมชนเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่มีความสำคัญต่อการดำรงชีวิตของประชาชน ทั้งในด้านการเป็นแหล่งอาหาร แหล่งน้ำ ที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า ตลอดจนช่วยสร้างสมดุลทางสิ่งแวดล้อม ลดการชะล้างพังทลายของดิน และเป็นพื้นที่ซับน้ำฝนที่สำคัญ อีกทั้งยังมีบทบาทในการดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์และกักเก็บคาร์บอน ซึ่งสอดคล้องกับแนวทางการลดปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศ บ้านโค้งตาบาง จังหวัดเพชรบุรี เป็นพื้นที่ที่มีศักยภาพในการจัดการป่าชุมชน เนื่องจากประชาชนในพื้นที่มีความเข้มแข็งและตระหนักถึงคุณค่าของทรัพยากรธรรมชาติ อีกทั้งยังมีพื้นที่ป่าที่สามารถพัฒนาและบริหารจัดการเพื่อสร้างประโยชน์ด้านคาร์บอนเครดิตได้ ซึ่งจะก่อให้เกิดรายได้เสริมแก่ชุมชน สร้างแรงจูงใจในการอนุรักษ์ป่า และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน

         ป่าชุมชนบ้านโค้งตาบาง เป็นพื้นที่ป่าธรรมชาติที่ตั้งอยู่ในเขตบ้านโค้งตาบาง จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งชุมชนร่วมกันดูแล รักษา และใช้ประโยชน์อย่างสมดุลตามหลักการอนุรักษ์ โดยมีการกำหนดกติกา กฎระเบียบ และแนวทางการจัดการร่วมกันของคนในชุมชน เพื่อให้ป่าเป็นแหล่งทรัพยากรธรรมชาติที่ยั่งยืน ทั้งในด้านไม้ใช้สอย พืชสมุนไพร ผลผลิตจากป่า และการเป็นแหล่งดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ นอกจากนี้ยังเป็นพื้นที่การเรียนรู้และเป็นต้นแบบของการจัดการทรัพยากรธรรมชาติที่เชื่อมโยงกับระบบเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมของชุมชน

         ชุมชนบ้านโค้งตาบางได้พัฒนาการจัดการป่าชุมชนให้เป็นระบบ โดยเน้นการฟื้นฟูและอนุรักษ์ป่าอย่างยั่งยืน ทำให้สามารถวัดปริมาณคาร์บอนที่ป่ากักเก็บได้ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการเข้าร่วมโครงการ T-VER เมื่อชุมชนผ่านการประเมินและได้รับการรับรอง ปริมาณคาร์บอนที่ป่าชุมชนกักเก็บจะถูกแปลงเป็น คาร์บอนเครดิต ซึ่งชุมชนสามารถขายให้กับหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน หรือองค์กรที่ต้องการชดเชยการปล่อยก๊าซเรือนกระจก รายได้จากการขายคาร์บอนเครดิตจะกลับเข้าสู่ชุมชน ใช้สนับสนุนกิจกรรมอนุรักษ์ป่า ฟื้นฟูระบบนิเวศ และพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนในพื้นที่ อีกทั้งยังได้รับการรับรองและได้รับรางวัลจากโครงการ T-VER (Thailand Voluntary Emission Reduction Program) ซึ่งสะท้อนถึงความสำเร็จในการลดก๊าซเรือนกระจกและสร้างคาร์บอนเครดิต

          การพัฒนาศูนย์การเรียนรู้การจัดการป่าชุมชนคาร์บอนเครดิตจึงมีความจำเป็น เพื่อใช้เป็นแหล่งรวบรวมองค์ความรู้ ถ่ายทอดประสบการณ์ และเป็นต้นแบบการจัดการป่าชุมชนเชิงอนุรักษ์ที่เชื่อมโยงกับการสร้างรายได้จากคาร์บอนเครดิต อีกทั้งยังสามารถใช้เป็นฐานการเรียนรู้สำหรับประชาชน เยาวชน หน่วยงานภาครัฐ เอกชน และผู้ที่สนใจ ซึ่งในปีพ.ศ.2568 มีกลุ่มผู้สนใจเข้ามาศึกษาดูงานเกี่ยวกับป่าชุมชนคาร์บอนเครดิต ดังนี้

ครั้งที่

วันที่

หน่วยงาน

จำนวน (คน)

1

25/01/2568

สาขาวิชาพัฒนศึกษา ภาควิชานโยบายฯ คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

30

2

06/02/2568

กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (นบ.ก.ทส.) รุ่นที่ 4

60

3

22/02/2568

คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

5

4

04/03/2568

ผู้ตรวจราชการสำนักนายกรัฐมนตรี

15

5

21/03/2568

ฝ่ายพัฒนาลุกค้าและชุมชน ธกส.

20

6

27/05/2568

สำนักงานเกษตรอำเภอท่ายาง

10

7

28/05/2568

สำนักงานเกษตรจังหวัดเพชรบุรี

7

8

29/05/25568

สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ

28

9

14/08/2568

สำนักงาน ป.ป.ช จังหวัดเพชรบุรี

10

10

14/08/2568

สำนักจัดการป่าชุมชน กรมป่าไม้

15

11

15/08/2568

สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จังหวัดอุบลราชธานี

60

12

28/08/2568

เทศบาลตำบลบางปลาม้า อำเภอบางปลาม้า จังหวัดสุพรรณบุรี

150

13

03/09/2568

โรงเรียนเพลินพัฒนา กรุงเทพมหานคร

54

14

04/09/2568

โรงเรียนเพลินพัฒนา กรุงเทพมหานคร

86

วัตถุประสงค์

1. เพื่อสร้างการตระหนักรู้ด้านการจัดการทรัพยากรในชุมชน การหมุนเวียนการใช้ประโยชน์ของทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่ให้เกิดประสิทธิภาพ

2. พัฒนายกระดับศูนย์การเรียนรู้ป่าชุมชนบ้านโค้งตาบาง สู่ชุมชนคาร์บอนเครดิตแบบครบวงจร

พื้นที่เป้าหมาย
# พื้นที่ ตำบล อำเภอ จังหวัด
1 ชุมชนบ้านโค้งตาบาง ท่าไม้รวก ท่ายาง เพชรบุรี
กิจกรรมย่อย

ระยะเวลาดำเนินงาน (Date)

( ไตรมาส 3) 1 เม.ย. 2569 - 31 ส.ค. 2569

กลุ่มเป้าหมาย (Target)

ชุมชนโค้งตาบาง  อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี

วิธีการดำเนินงาน (Process)

กิจกรรมย่อยที่ 3 พัฒนาศูนย์การเรียนรู้ป่าชุมชนบ้านโค้งตาบาง และทดลองศึกษาเส้นทางฐานเรียนรู้ จำนวน 3 ฐาน (ฐานคาร์บอนเครดิต ฐานน้ำยาล้างอเนกประสงค์ และฐานสเปรย์สมุนไพร)
กิจกรรมย่อยที่ 4 อบรมเชิงปฏิบัติการใช้งานเว็บไซต์ และการใช้งานระบบการจองศึกษาดูงาน

ผลผลิต (Output)

         ศูนย์การเรียนรู้ป่าชุมชนบ้านโค้งตาบาง และทดลองศึกษาเส้นทางฐานเรียนรู้ จำนวน 3 ฐาน (ฐานคาร์บอนเครดิต ฐานน้ำยาล้างอเนกประสงค์ และฐานสเปรย์สมุนไพร)


ผลลัพธ์ (Outcome)

องค์ความรู้การใช้งานเว็บไซต์ และการใช้งานระบบการจองศึกษาดูงาน

        

ผลกระทบ (Impact)

สังคม
สิ่งแวดล้อม
การศึกษาเรียนรู้

รายละเอียดผลกระทบ (Impact Detail)

เกิดการพัฒนาและต่อยอดกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและผลิตภัณฑ์ชุมชน รวมถึงชุมชนมีศูนย์การเรียนรู้เป็นแหล่งศึกษาดูงานและต้นแบบด้านการจัดการป่าชุมชนคาร์บอนเครดิต อีกทั้งยังส่งผลให้ประชาชนและเยาวชนมีความรู้ ความเข้าใจ และมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ

งบประมาณที่ใช้ (Budget)

29,498.76 บาท / Baht

ผลการดำเนินกิจกรรม




 การดำเนินงานโครงการพัฒนาศูนย์การเรียนรู้การจัดการป่าชุมชนคาร์บอนเครดิตบ้านโค้งตาบาง  จ.เพชรบุรี   (กิจกรรมย่อยที่ 3 พัฒนาศูนย์การเรียนรู้ป่าชุมชนบ้านโค้งตาบาง และทดลองศึกษาเส้นทางฐานเรียนรู้ จำนวน 3 ฐาน (ฐานคาร์บอนเครดิต ฐานน้ำยาล้างอเนกประสงค์ และฐานสเปรย์สมุนไพร) และกิจกรรมย่อยที่ 4 อบรมเชิงปฏิบัติการใช้งานเว็บไซต์ และการใช้งานระบบการจองศึกษาดูงาน) ได้เสร็จสิ้นลุล่วงเป็นที่เรียบร้อยตามแผนงานและกรอบระยะเวลาที่กำหนด ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนกันยายนพ.ศ. 2569 โดยโครงการนี้มีเป้าหมายเพื่อสร้างการตระหนักรู้ด้านการจัดการทรัพยากรในชุมชน การหมุนเวียนการใช้ประโยชน์ของทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่ให้เกิดประสิทธิภาพ และพัฒนายกระดับศูนย์การเรียนรู้ป่าชุมชนบ้านโค้งตาบาง สู่ชุมชนคาร์บอนเครดิตแบบครบวงจร

    ซึ่งผลที่ได้รับจากโครงการนี้คือ เกิดการพัฒนาและต่อยอดกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและผลิตภัณฑ์ชุมชน รวมถึงชุมชนมีศูนย์การเรียนรู้เป็นแหล่งศึกษาดูงานและต้นแบบด้านการจัดการป่าชุมชนคาร์บอนเครดิต อีกทั้งยังส่งผลให้ประชาชนและเยาวชนมีความรู้ ความเข้าใจ และมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ



1. ข้อจำกัดด้านการประสานงานและการกำหนดเวลาร่วมกับชุมชนการดำเนินกิจกรรมจำเป็นต้องประสานงานกับคณะกรรมการและสมาชิกชุมชน รวมถึงผู้เกี่ยวข้องหลายฝ่าย ทำให้การกำหนดวัน เวลา และรูปแบบกิจกรรมต้องคำนึงถึงความพร้อมของชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อาจส่งผลให้การดำเนินงานบางกิจกรรมต้องมีการปรับเปลี่ยนหรือประสานงานเพิ่มเติม

 2. ความแตกต่างของพื้นฐานความรู้และทักษะด้านเทคโนโลยีดิจิทัลการพัฒนาเว็บไซต์และระบบจองศึกษาดูงานจำเป็นต้องอาศัยทักษะด้านเทคโนโลยีดิจิทัล ขณะที่ผู้ใช้งานในชุมชนอาจมีพื้นฐานความรู้และประสบการณ์ด้านเทคโนโลยีแตกต่างกัน จึงจำเป็นต้องมีการอบรมและฝึกปฏิบัติ เพื่อให้สามารถใช้งานระบบได้อย่างเหมาะสมและต่อเนื่อง โครงการจึงกำหนดกิจกรรมอบรมการใช้งานเว็บไซต์และระบบการจองศึกษาดูงานไว้โดยเฉพาะ



1. ควรพัฒนาศักยภาพผู้ดูแลศูนย์การเรียนรู้ ควรจัดอบรมหรือพัฒนาทักษะให้แก่ผู้รับผิดชอบศูนย์การเรียนรู้ โดยเฉพาะด้านการถ่ายทอดองค์ความรู้ การเป็นวิทยากรชุมชน การจัดกิจกรรมศึกษาดูงาน การใช้เทคโนโลยีดิจิทัล และความรู้เกี่ยวกับคาร์บอนเครดิต เพื่อให้สามารถถ่ายทอดองค์ความรู้แก่ผู้มาเยือนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

2. ควรพัฒนากิจกรรมฐานเรียนรู้ให้หลากหลายและเน้นการลงมือปฏิบัติ ควรพัฒนาฐานเรียนรู้ทั้ง 4 ฐานให้มีรูปแบบกิจกรรมที่เหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมายแต่ละประเภท เช่น นักเรียน นักศึกษา ประชาชน และหน่วยงานภาครัฐ โดยเน้นการเรียนรู้จากประสบการณ์จริงและการมีส่วนร่วม เพื่อให้ผู้เข้าศึกษาดูงานสามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่ของตนเองได้


ตัวชี้วัดกิจกรรมหลัก
ตัวชี้วัด เป้าหมาย ผลที่ได้ รายละเอียด
1) จำนวนหมู่บ้านที่ได้รับการพัฒนา 3 หมู่บ้าน 1 หมู่บ้าน
2) จำนวนชุมชนที่ได้รับการพัฒนา 5 ชุมชน 1 ชุมชน ชุมชนบ้านโค้งตาบาง ตำบลท่าไม้รวก อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี
3) จำนวนนวัตกรรมเสริมสร้างชุมชนรักษ์โลกเพื่อรับมือ Climate Change 3 นวัตกรรม 0 นวัตกรรม
4) จำนวนชุมชนต้นแบบ/ศูนย์การเรียนรู้ต้นแบบการพัฒนาตามบริบทเชิงพื้นที่และภูมิสังคม 1 แห่ง 1 แห่ง ศูนย์การเรียนรู้ป่าชุมชนบ้านโค้งตาบาง
5) ความสุขมวลรวมของชุมชน (Gross Village Happiness : GVH) เพิ่มขึ้นจากเดิม 41 ร้อยละ 0 ร้อยละ
6) ผลกระทบทางสังคมจากการลงทุน (SROI) 2 เท่า 0 เท่า
7) จำนวนนวัตกรรมการพัฒนาท้องถิ่นตามบริบทเชิงพื้นที่และภูมิสังคม 113 นวัตกรรม 4 นวัตกรรม
8) จำนวนหมู่บ้านที่มีดัชนีชี้วัดความสุขมวลรวม (GVH) เพิ่มขึ้น 237 หมู่บ้าน 1 หมู่บ้าน
9) จำนวนชุมชนที่มีดัชนีชี้วัดความสุขมวลรวม (GVH) เพิ่มขึ้น 5 ชุมชน 1 ชุมชน
10) จำนวนเครือข่ายความร่วมมือในการพัฒนาท้องถิ่น 5 เครือข่าย 0 เครือข่าย
11) จำนวนชุมชนรักษ์โลกเพื่อรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 44 แห่ง 1 แห่ง
12) ชุมชนหรือประชาชนที่เข้าร่วมโครงการมีสมรรถนะเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนตามบริบทเชิงพื้นที่และภูมิสังคมเพิ่มขึ้น ร้อยละ 80 ร้อยละ 0
13) จำนวนประชากรในท้องถิ่นได้รับการพัฒนา 4,519 คน 40 คน
14) จำนวนประชากรที่เข้าร่วมโครงการเกิดความตระหนักรู้และปรับตัวเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 310 คน 40 คน