ชื่อกิจกรรม

การพัฒนาผลิตภัณฑ์และสร้างมูลค่าเพิ่มข้าวพื้นเมืองจังหวัดเพชรบุรี

กิจกรรมภายใต้ : 2568 (ยุทธ 5) โครงการที่ 40 : โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ
ประเภทกิจกรรม
การพัฒนาท้องถิ่น (บริการวิชาการ)
ผู้ดำเนินงาน
1. อาจารย์ ดร.สุมิตานันท์ จันทะบุรี สาขาวิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
หลักและเหตุผล

ข้าวเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศไทยอีกทั้งยังเป็นอาหารหลักในการส่งเสริมสุขภาพโดยเฉพาะพันธุ์ข้าวพื้นเมือง แต่ในปัจจุบันเกษตรกรมีการปลูกข้าวพันธุ์ใหม่ทดแทนข้าวพื้นเมืองเพื่อเพิ่มผลผลิตโดยการส่งเสริมของรัฐบาลซึ่งเป็นการเน้นการพัฒนาพันธุ์ข้าวเพื่อเพิ่มผลผลิตมากกว่าจะคํานึงถึงคุณค่าทางโภชนาการ ส่งผลให้ข้าวพื้นเมืองในอดีตที่มีมานานต้องสูญหายและมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่องทั้ง ๆ ที่พันธุ์ข้าวพื้นเมืองนั้นมีคุณค่าทางโภชนาการสูงกว่าพันธุ์ข้าวทั่วไปหลายเท่า อีกทั้งในปัจจุบันกระแสนิยมความต้องการอาหารที่มีคุณสมบัติเป็น “อาหารเพื่อสุขภาพ” มีแนวโน้มสูงขึ้นทั้งในประเทศและต่างประเทศที่ผ่านผู้บริโภคขาดความเอาใจใส่ในการรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพซึ่งรัฐบาลของหลายประเทศต้องเผชิญกับการสูญเสียงบประมาณในการรักษาโรคและให้บริการด้านสาธารณสุขแก่ประชาชน หลายประเทศจึงได้เริ่มตระหนักถึงความสําคัญของการป้องกันการเกิดโรคโดยการรณรงค์ให้ประชาชนบริโภคอาหารที่ไม่เสี่ยงต่อการเกิดโรค พร้อมกับสนับสนุนให้มีการศึกษาวิจัยในด้านอาหารเพื่อสุขภาพ ซึ่งเป็นทางเลือกหนึ่งที่มีบทบาทสําคัญในการดูแลรักษาสุขภาพด้วยตนเองของ

          ในปัจจุบันสภาวการณ์ตลาดโลกมีการแข่งขันที่สูงขึ้น ดังนั้นจึงต้องมีวิธีการปรับปรุงและพัฒนาข้าวให้อยู่ในรูปของผลิตภัณฑ์ที่อุดมด้วยคุณค่าทางโภชนาการ เพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตรรวมทั้งตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคจากภาวะทางสังคมของไทยในปัจจุบัน ก้าวเข้าสู่ความเป็นประเทศอุตสาหกรรมส่งผลให้คนต้องทำงานแข่งขันกับเวลา โดยเฉพาะชีวิตของคนในเมืองใหญ่ ย่านธุรกิจ การดำเนินชีวิตในด้านต่างๆมักใช้เวลาอย่างจำกัด ดังนั้นการเตรียมและประกอบอาหารจึงต้องใช้เวลาน้อยที่สุด เหตุผลเหล่านี้เป็นปัจจัยที่ทำให้อาหารกึ่งสำเสร็จรูปเข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันมากขึ้น ดังนั้นผู้บริโภคจึงควรเลือกอาหารที่ดีมีคุณภาพ ตลอดจนมีคุณค่าทางโภชนาการที่สูง ข้าวเม่า เป็นอาหารหวาน เหมาะสำหรับทานทุกเพศทุกวัย โดยข้าวเม่าสด ซึ่งในข้าวเม่ามีปริมาณโปรตีน ไขมันไฟเบอร์วิตามินบี ธาตุเหล็ก และฟอสฟอรัสสูง เนื่องจากไม่มีการสีเอารำออก ข้าวเม่ามีสารสำคัญที่ออกฤทธิ์ทางชีวภาพ ได้แก่ สารประกอบฟีนอลิก คลอโรฟิลล์ สารต้านอนุมูลอิสระ หรือ GABA ข้าวเม่าจะผลิตออกสู่ตลาดช่วงฤดูนาปี ตั้งแต่เดือนสิงหาคมไปจนถึงเดือนพฤศจิกายนของทุกปีในพื้นที่ที่สามารถผลิตข้าวนาปรังได้ จะมีข้าวเม่าในช่วงปลายเดือนมีนาคมถึงเดือนมิถุนายน ตลาดส่วนใหญ่เป็นตลาดในชุมชน แต่ในปัจจุบันมีจำหน่ายผ่านตลาด ออนไลน์ในแพล็ตฟอร์มต่างๆ

            คณะผู้ดำเนินงานจึงมีความสนใจที่จะนำข้าวพื้นเมืองเพชรบุรีมาพัฒนาและเพิ่มมูลค่าของข้าวในระยะเม่าโดยให้ชุมชนมีส่วนร่วมอีกทั้งเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับข้าวพันธุ์พื้นเมืองจังหวัดเพชรบุรี จึงเป็นการวิจัยที่มีความสำคัญเนื่องจากเมื่อโครงการสำเร็จ นอกจากจะได้องค์ความรู้และผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพจากข้าวพันธุ์พื้นเมืองซึ่งเป็นสิ่งสำคัญที่จะทำให้เกษตรกรในพื้นที่หรือในสังคมไทยเกิดความตระหนักในคุณค่าของทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่ใกล้ตัวและสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้จริงรวมถึงเกิดแนวคิดที่จะวิจัยและพัฒนาองค์ความรู้เพื่อใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนต่อไป อีกทั้งยังเป็นการอนุรักษ์ข้าวพันธุ์พื้นเมืองให้ชุมชนตระหนักถึงคุณค่าของข้าวพื้นเมืองมากขึ้น และเพื่อเป็นการสนองพระราชดำริตามโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
วัตถุประสงค์

1. เพื่อสนองพระราชดำริโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

2. เพื่อเพิ่มมูลค่าและใช้ประโยชน์และอนุรักษ์พันธุ์ข้าวหอมพื้นเมืองจังหวัดเพชรบุรี

 

3. เพื่อศึกษาปริมาณสารออกฤทฺธิ์ที่สำคัญของข้าวพื้นเมืองในระยะเม่า
4.เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์จากข้าวหอมพื้นเมืองในระยะเม่า
พื้นที่เป้าหมาย
# พื้นที่ ตำบล อำเภอ จังหวัด
1 แปลงปลูกข้าวแบบอินทรีย์ บ้านลาด บ้านลาด เพชรบุรี
2 แปลงปลูกข้าวแบบอินทรีย์ หนองหญ้าปล้อง หนองหญ้าปล้อง เพชรบุรี
กิจกรรมย่อย

ระยะเวลาดำเนินงาน (Date)

( ไตรมาส 3) 26 ก.ย. 2568 - 26 ก.ย. 2568

กลุ่มเป้าหมาย (Target)

- นักศึกษาในรายวิชาหลักชีววิทยาและ สรีรวิทยาและชีวเคมีพื้นฐานของสิ่งมีชีวิต จำนวน 30 คน
- อาจารย์ เจ้าหน้าที่ ชุมชน เกษตรกร หรือบุคคลผู้สนใจทั่วไป

วิธีการดำเนินงาน (Process)

คณะผู้ดำเนินงานจึงมีความสนใจที่จะนำข้าวพื้นเมืองเพชรบุรีมาพัฒนาและเพิ่มมูลค่าของข้าวในระยะเม่า โดยให้ชุมชนมีส่วนร่วมอีกทั้งเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับข้าวพันธุ์พื้นเมืองจังหวัดเพชรบุรี จึงเป็นการวิจัยที่มีความสำคัญเนื่องจากเมื่อโครงการสำเร็จนอกจากจะได้องค์ความรู้และผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพจากข้าวพันธุ์พื้นเมืองซึ่งเป็นสิ่งสำคัญที่จะทำให้เกษตรกรในพื้นที่หรือในสังคมไทยเกิดความตระหนักในคุณค่าของทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่ใกล้ตัวและสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้จริงรวมถึงเกิดแนวคิดที่จะวิจัยและพัฒนาองค์ความรู้เพื่อใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนต่อไป อีกทั้งยังเป็นการอนุรักษ์ข้าวพันธุ์พื้นเมืองให้ชุมชนตระหนักถึงคุณค่าของข้าวพื้นเมืองมากขึ้น และเพื่อเป็นการสนองพระราชดำริตามโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมา

ผลผลิต (Output)

1. ต้นแบบผลิตภัณฑ์ข้าวเม่าที่แปรรูปจากข้าวหอมพื้นเมืองเพชรบุรี1  ผลิตภัณฑ์ จำนวนอย่างน้อย 100 ชิ้น
2.มีการเผยแพร่ผลการดำเนินงาน เช่น อบรมเชิงปฏิบัติการถ่ายทอดเทคโนโลยีการแปรรูปผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ หรือมีการประชุมเพื่อนำข้อมูลสู่ชุมชนหรือกลุ่มเป้าหมาย หรือเผยแพร่ผลการดำเนินทางสื่อออนไลน์ หรือร่วมจัดนิทรรศการเพื่อเผยแพร่ผลการดำเนินงานอย่างน้อย 1 ครั้ง
3.บูรณาการในรายวิชา2 รายวิชา

ผลลัพธ์ (Outcome)

ได้ข้อมูลปริมาณสารประกอบฟีนอลิกรวม, ความสามารถในการต้านอนุมูลอิสระด้วยวิธี DPPH และ ABTS assay ปริมาณสารแกมมาอtมิโนบิวทีริกหรือกาบา
 
ผงข้าวเม่าแปรรูปเป็นสบู่จากข้าวเม่าผสมใยบวบ และข้าวกล้องระยะเม่าแปรรูปเป็นข้าวหมาก6.ออกแบบแพคเกจจิ้งเป็นผลิตภัณฑ์สบู่จากผงเม่าผสมใยบวบ และข้าวหมากจากข้าวเม่า

ผลกระทบ (Impact)



รายละเอียดผลกระทบ (Impact Detail)


งบประมาณที่ใช้ (Budget)

95,000.00 บาท / Baht

ผลการดำเนินกิจกรรม




1.ข้าวระยะเม่า ที่อายุหลังออกดอกที่เวลาต่าง ๆ ในแปลงปลูกของเกษตรกรและดูแลแบบอินทรีย์
2.ดำเนินการเก็บตัวอย่างข้าวระยะเม่า โดยเก็บรวงอ่อนข้าวในระยะเม่าที่อายุ 13, 16, 19และ 22 วันหลังออกดอกแล้วเก็บรักษาที่อุณหภูมิแช่เยือกแข็ง (-20 องศาเซลเซียส) เป็นเวลา 0 และ 30 วัน
3.ดำเนินการการผลิตเป็นผงข้าวเม่า โดยวิธีการ นึ่งแล้วนำไปคั่วและบดเป็นผง เพื่อวิเคราะห์สารออกฤทธิ์ที่สำคัญ
4.ดำเนินการ วิเคราะห์ปริมาณกาบา ปริมาณฟีนอลิครวมและความสามารถในการต้านอนุมูลอิสระ
5.นำผงข้าวเม่าแปรรูปเป็นสบู่จากข้าวเม่าผสมใยบวบ และข้าวกล้องระยะเม่าแปรรูปเป็นข้าวหมาก
6.ออกแบบแพคเกจจิ้งเป็นผลิตภัณฑ์สบู่จากผงเม่าผสมใยบวบ และข้าวหมากจากข้าวเม่า และร่วมจัดนิทรรศการงานสัปดาห์วิทยาศาสตร์ เมื่อวันที่ 17-18 สิงหาคม 2568 จัดโดย คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี





ตัวชี้วัดกิจกรรมหลัก
ตัวชี้วัด เป้าหมาย ผลที่ได้ รายละเอียด
1) ร้อยละความสำเร็จตามแผนอนุรักษ์พืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ร้อยละ 80 ร้อยละ 0
2) จำนวนชุมชนที่ได้รับประโยชน์จากโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ 2 ชุมชน 0 ชุมชน
3) จำนวนทรัพยากรธรรมชาติ ที่รวบรวมเข้าสู่กระบวนการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติอย่างเป็นระบบ 60 ชนิด 0 ชนิด
4) จำนวนผลิตภัณฑ์ที่ต่อยอดจากการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องจากพระราชดำริฯ 5 ผลิตภัณฑ์ 0 ผลิตภัณฑ์