ชื่อกิจกรรม

โครงการพัฒนาและสร้างมูลค่าเพิ่มจากกะปิและอาหารทะเล ชุมชนบ้านบางปู สู่การค้าเชิงพานิชย์

กิจกรรมภายใต้ : 2568 (ยุทธ 5) โครงการที่ 34 : โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตและยกระดับเศรษฐกิจฐานราก
ประเภทกิจกรรม
การพัฒนาท้องถิ่น (บริการวิชาการ)
ผู้ดำเนินงาน
1. ผศ.พจนารถ บัวเขียว ที่ปรึกษาโครงการ สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
2. อาจารย์ศจีมาศ นันตสุคนธ์ สาขาเทคโนโลยีและศิลปะการประกอบอาหาร คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
3. นายณัฏฐนันท์ ศูนย์จันดา นักบริหารงานทั่วไป ชำนาญการ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
4. อาจารย์ณปภา หอมหวล สาขาเทคโนโลยีและศิลปะการประกอบอาหาร สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
5. นางสาวศศิวิมล กาหลง นักวิชาการศึกษา ชำนาญการ สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
6. นางสาววณิชยา ทองสมนึก นักวิชาการศึกษา ปฏิบัติการ สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
7. นางสาวสาริกา ทองใบ เจ้าหน้าที่ประจำโครงการ สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
8. นางสาวเกตุษรินทร์ ทองอ่อน เจ้าหน้าที่ประจำโครงการ สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
9. นางสาวชนาพร ปิ่นฟ้า เจ้าหน้าที่ประจำโครงการ สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
10. นางสาวจรินทร์ธร บรรฤทธิ์ เจ้าหน้าที่ประจำโครงการ สถาบันวิจัยและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม
หลักและเหตุผล

           ตามที่ มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี ได้รับงบประมาณจากสำนักงบประมาณ ในการบริหารจัดการตามยุทธศาสตร์ใหม่ มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี เพื่อพัฒนาท้องถิ่นตามพระราโชบายระยะ 20 ปี (พ.ศ.2560 – 2579) ที่เน้นการดำเนินงานพัฒนาท้องถิ่น การผลิตและพัฒนาครู การยกระดับคุณภาพการศึกษา และการพัฒนาระบบบริหารจัดการของมหาวิทยาลัย ซึ่งมหาวิทยาลัยดูแลการดำเนินงาน ครอบคลุมพื้นที่ 2 จังหวัด คือจังหวัดเพชรบุรีและจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ จากที่ประชุมคณะกรรมการสภามหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี มีนโยบายให้พัฒนาท้องถิ่น โดยนำองค์ความรู้ที่มีอยู่มาใช้ประโยชน์ให้เหมาะสมกับแต่ละพื้นที่ ท้องถิ่น ในด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อมและการศึกษา ซึ่งมุ่งเน้นการสร้างความเข้มแข็งของชุมชน ในแนวทางที่ใช้พื้นที่ชุมชน เป็นแกนหลัก โดยอาศัยเครือข่ายความร่วมมือกับชุมชน/หน่วยงานในพื้นที่ ปราชญ์ชุมชนและหน่วยงานภายนอก

          ชุมชนมีกลุ่มทางด้านการท่องเที่ยว และการทำผลิตภัณฑ์ มีจุดเด่นหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นสถานที่ท่องเที่ยว และอาหารทะเลที่สด และมีการทำกะปิเคย เนื่องจากในพื้นที่โดยส่วนใหญ่ประกอบอาชีพประมงพื้นบ้าน นอกเหนือจากการจับปลาหมึก กุ้ง และปู เป็นอาชีพหลักแล้ว สิ่งหนึ่งที่มีมากที่สุดคือเรื่องของ “เคย” หรือ  “กุ้งเคย” ซึ่งในช่วงฤดูตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน จนถึงเดือนมีนาคมของทุกปี จะมี “เคย” เป็นจำนวนมากคนในชุมชนส่วนใหญ่จะนำ “เคย” มาทำเป็นกะปิ แต่เนื่องจากว่าคนในชุมชนไม่รู้ถึงวิธีการในการทำ “เคย” ที่ถูกต้อง   จึงทำให้เคยมีรสเค็ม และเมื่อทำแล้วไม่สามารถหาช่องทางการตลาดเพื่อจำหน่ายได้ทั้งในกลุ่มคนทั่วไป และยกระดับสินค้าอาหารทะเลแปรรูป เพื่อเพิ่มรายได้ให้กับชุมชน จึงเป็นกิจกรรมที่ทางมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรีและหน่วยงานต่าง ๆ สามารถเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาและยกระดับเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชนได้

          จากปัญหาดังกล่าว มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี เป็นสถาบันการศึกษาที่มีองค์ความรู้ที่สามารถประยุกต์ใช้ และแก้ปัญหาของชุมชนได้ ดังนั้นจากปัญหาที่กล่าวมาข้างต้น ได้จัดลำดับความสำคัญของเนื้อหา จึงได้จัดโครงการนี้ขึ้นมา เพื่อแก้ปัญหาของชุมชน ในการยกระดับกะปิเคยสู่เชิงพาณิชย์ การแปรรูปอาหารทะเลเพื่อการสร้างมูลค่าเพิ่ม ให้กับชุมชนบ้านบางปูและพื้นที่ใกล้เคียง เพื่อให้คนในชุมชนสามารถสร้างรายได้ พัฒนาและยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในชุมชน สู่ต้นแบบการท่องเที่ยวเชิงนิเวศได้อย่างยั่งยืนได้ในอนาคต

วัตถุประสงค์

1. เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับอาหารทะเลแปรรูป

2. เพื่อสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชนในรูปแบบการท่องเที่ยว ทำให้คนในชุมชนมีรายได้เพิ่มขึ้นจากการทำอาชีพหลัก

3. เพื่อพัฒนาบรรจุภัณฑ์ เพื่อยกระดับกะปิเคยสู่เชิงพาณิชย์

พื้นที่เป้าหมาย
# พื้นที่ ตำบล อำเภอ จังหวัด
1 กลุ่มคนในชุมชนบ้านบางปู ชุมชนประมงสามร้อยยอด และชุมชนประมงปากน้ำปราณ จ.ประจวบคีรีขันธ์ (ได้แก่ ชุมชนบ้านบางปู, ชุมชนเขากะโหลก, ชุมชนบ้านหนองบัว, ชุมชนบ้านช่องมอญ, ชุมชนปากน้ำปราณ และ ชุมชนบ้านใหม่) สามร้อยยอด สามร้อยยอด ประจวบคีรีขันธ์
กิจกรรมย่อย

ระยะเวลาดำเนินงาน (Date)

( ไตรมาส 2) 21 ก.พ. 2568 - 21 ส.ค. 2568

กลุ่มเป้าหมาย (Target)

กลุ่มคนในชุมชนบ้านบางปู ชุมชนประมงสามร้อยยอด และชุมชนประมงปากน้ำปราณ จ.ประจวบคีรีขันธ์

(ได้แก่ ชุมชนบ้านบางปู, ชุมชนเขากะโหลก, ชุมชนบ้านหนองบัว, ชุมชนบ้านช่องมอญ, ชุมชนปากน้ำปราณ และ ชุมชนบ้านใหม่)


วิธีการดำเนินงาน (Process)

- ดำเนินกิจกรรมรวมกลุ่มวิสาหกิจ เพื่อจัดตั้งกลุ่มวิสาหกิจชุมชน และเก็บข้อมูลภายในครัวเรือนของสมาชิกกลุ่มที่เข้าร่วมโครงการ
- ถ่ายถอดองค์ความรู้เดิม เรื่อง การทำกะปิเคย และ การแปรรูปอาหารทะเล
- คัดเลือกสินค้าที่จะพัฒนาและสร้างมูลค่าเพิ่ม สู่การค้าเชิงพานิชย์
- ลงพื้นที่สำรวจวัตถุดิบหลักในท้องถิ่น
- สรุปวางแผนการดำเนินกิจกรรม และรวมกลุ่ม เพื่อจัดตั้งกลุ่มวิสาหกิจชุมชน และนัดหมายกิจกรรมในครั้งถัดไป

ผลผลิต (Output)

1. จำนวนแผนงาน/โครงการ เพื่อยกระดับเศรษฐกิจฐานรากระดับตำบล 2 ตำบล 
2. จำนวนกลุ่มวิสาหากิจชุมชน
3. จำนวนองค์ความรู้ในการแปรรูปอาหารทะเล

ผลลัพธ์ (Outcome)

1. แผนงาน/โครงการ เพื่อยกระดับเศรษฐกิจฐานรากระดับตำบล 2 ตำบล ได้แก่ ตำบลสามร้อยยอด และ ตำบลปากน้ำปราณ
2. เกิดกลุ่มวิสาหกิจชุมชน จำนวน 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มในตำบลสามร้อยยอด และ ตำบลปากน้ำปราณ
3. องค์ความรู้เดิมในการแปรรูปอาหารทะเล ได้แก่ กะปิเคย หัวหมึกทอด หมึกสามรส

ผลกระทบ (Impact)

เศรษฐกิจ


รายละเอียดผลกระทบ (Impact Detail)

เกิดผลิตภัณฑ์ชุมชนจาก “เคย” หรือ “กุ้งเคย” สู่กะปิบ้านบางปู และเกิดผลิตภัณฑ์จากการแปรรูปอาหารทะเล สู่การค้าเชิงพานิชย์

งบประมาณที่ใช้ (Budget)

8,216.00 บาท / Baht

ระยะเวลาดำเนินงาน (Date)

( ไตรมาส 4) 9 ก.ค. 2568 - 9 ก.ค. 2568

กลุ่มเป้าหมาย (Target)

กลุ่มคนในชุมชนบ้านบางปู ชุมชนประมงสามร้อยยอด และชุมชนประมงปากน้ำปราณ จ.ประจวบคีรีขันธ์ (ได้แก่ ชุมชนบ้านบางปู, ชุมชนเขากะโหลก, ชุมชนบ้านหนองบัว, ชุมชนบ้านช่องมอญ, ชุมชนปากน้ำปราณ และ ชุมชนบ้านใหม่)


วิธีการดำเนินงาน (Process)

- วิทยากรให้ข้อมูลผลิตภัณฑ์ที่ได้คัดเลือกในครั้งที่แล้ว ในการแปรรูปผลิตภัณฑ์ เพื่อพัฒนาและสร้างมูลค่าเพิ่ม และสำรวจวัตถุดิบเพื่อนำกลับมาทดลองทำผลิตภัณฑ์ต้นแบบก่อนจัดอบรมเชิงปฏิบัติการจัดทำผลิตภัณฑ์ของชุมชน
- สรุปข้อมูลผลิตภัณฑ์ที่จะพัฒนาและแปรรูป และวางแผนการดำเนินกิจกรรมในครั้งถัดไป

ผลผลิต (Output)

1. หัวหมึกแห้งทอดกรอบ
2. หมึกสามรส
3. การตากกะปิด้วยตู้อบพลังงานแสงอาทิตย์

ผลลัพธ์ (Outcome)

1. ชุมชนได้รับข้อมูลในการแปรรูปผลิตภัณฑ์ เพื่อพัฒนาและสร้างมูลค่าเพิ่ม
2. นำวัตถุดิบมาทำผลิตภัณฑ์ต้นแบบก่อนจัดอบรมเชิงปฏิบัติการจัดทำผลิตภัณฑ์ของชุมชน จากหัวหมึกแห้ง และหมึกสด

ผลกระทบ (Impact)

เศรษฐกิจ


รายละเอียดผลกระทบ (Impact Detail)

เกิดผลิตภัณฑ์ชุมชนจาก “เคย” หรือ “กุ้งเคย” สู่กะปิบ้านบางปู และเกิดผลิตภัณฑ์จากการแปรรูปอาหารทะเล สู่การค้าเชิงพานิชย์

งบประมาณที่ใช้ (Budget)

9,075.00 บาท / Baht

ระยะเวลาดำเนินงาน (Date)

( ไตรมาส 4) 23 ส.ค. 2568 - 24 ส.ค. 2568

กลุ่มเป้าหมาย (Target)

กลุ่มคนในชุมชนบ้านบางปู ชุมชนประมงสามร้อยยอด และชุมชนประมงปากน้ำปราณ จ.ประจวบคีรีขันธ์ (ได้แก่ ชุมชนบ้านบางปู, ชุมชนเขากะโหลก, ชุมชนบ้านหนองบัว, ชุมชนบ้านช่องมอญ, ชุมชนปากน้ำปราณ และ ชุมชนบ้านใหม่)


วิธีการดำเนินงาน (Process)

- จัดอบรมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง การรวมกลุ่มวิสาหกิจ และการขอยื่นจดทะเบียนกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ดำเนินกิจกรรมรวมกลุ่มวิสาหกิจ และการเก็บข้อมูลภายในครัวเรือนของสมาชิกกลุ่มที่เข้าร่วมโครงการ โดย นายสัณหณัฐ  ชูแสง ตำแหน่ง นักวิชาการส่งเสริมการเกษตร ปฏิบัติการ 

- จัดอบรมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง ลงมือปฏิบัติแปรรูปอาหารทะเล (ผลิตภัณฑ์หมึกฉาบสามรส และข้าวเกรียบหมึก) โดย อาจารย์ศจีมาศ  นันตสุคนธ์ อาจารย์สาขาเทคโนโลยีและศิลปะการประกอบอาหาร

- สรุปผลการอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อการจัดทำผลิตภัณฑ์ของชุมชน จากการแปรรูปอาหารทะเลฯ เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มสู่เชิงพาณิชย์


ผลผลิต (Output)

- เกิดการจดทะเบียนวิสาหกิจชุมชน จำนวน 1 กลุ่ม 8 ครัวเรือน
- ผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากการพัฒนา จำนวน 2 ผลิตภัณฑ์ ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ข้าวเกรียบหมึก และผลิตภัณฑ์หมึกฉาบสามรส 
 

ผลลัพธ์ (Outcome)

- ได้รับการจดทะเบียนวิสาหกิจชุมชนที่มีชื่อว่า กลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปผลิตภัณฑ์ด้านอาหารทะเลและการเกษตรปากน้ำปราณ
- ได้ผลิตภัณฑ์ต้นแบบ ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ข้าวเกรียบหมึก และผลิตภัณฑ์หมึกฉาบสามรส 

ผลกระทบ (Impact)

เศรษฐกิจ


รายละเอียดผลกระทบ (Impact Detail)

เกิดผลิตภัณฑ์ชุมชนจากการแปรรูปอาหารทะเล สู่การค้าเชิงพานิชย์ จำนวน 2 ผลิตภัณฑ์ ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ข้าวเกรียบหมึก และผลิตภัณฑ์หมึกฉาบสามรส 

งบประมาณที่ใช้ (Budget)

46,579.00 บาท / Baht
ผลการดำเนินกิจกรรม


การดำเนินโครงการในครั้งนี้ ประกอบด้วยการส่งเสริมการรวมกลุ่มวิสาหกิจชุมชน และการขอยื่นจดทะเบียนกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ซึ่งได้รับคำแนะนำและแนวทางในการปฏิบัติจาก รักษาการเกษตรอำเภอปราณบุรี และได้ดำเนินการรวมกลุ่มวิสาหกิจชุมชน จนสามารถรวมกลุ่มและยื่นขอจดทะเบียนกลุ่มวิสาหกิจชุมชน จนได้รับการจดทะเบียนเป็น “กลุ่มวิสาหกิจแปรรูปผลิตภัณฑ์ด้านอาหารทะเลและการเกษตรปากน้ำปราณ” การส่งเสริมครั้งนี้นับเป็นก้าวสำคัญในการยกระดับเศรษฐกิจฐานราก สร้างโอกาสให้คนในชุมชนมีรายได้ พึ่งพาตนเอง และบริหารจัดการกลุ่มได้อย่างเป็นรูปธรรม ตลอดจนสามารถพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้และศึกษาดูงานในอนาคต

        และในโอกาสนี้ อาจารย์ศจีมาศ นันตสุคนธ์ ยังได้นำองค์ความรู้ด้านการแปรรูปอาหารมาใช้ร่วมกับกลุ่มวิสาหกิจ จนเกิดผลิตภัณฑ์ต้นแบบจำนวน 2 รายการ ได้แก่ ปลาหมึกฉาบสามรส โดยมีส่วนผสมและรสชาติที่เป็นเอกลักษณ์ท้องถิ่น ได้แก่

        1. หมึกผ่าร่วง ซึ่งเป็นปลาหมึกแห้งขนาดเล็กที่นำมาผ่ากลางลำตัว ควักเอาเครื่องใน ตา และถุงหมึกออก ล้างให้สะอาด แล้วนำไปตากแห้ง พอแห้งแล้วนำมาทอดในน้ำมัน ซึ่งมีกลิ่นหอม ไม่เค็มจนเกินไป

        2. รสเปรี้ยว จาก สับปะรด ซึ่งเป็นผลไม้ขึ้นชื่อของตำบลปากน้ำปราณ เป็นต้นแรกที่ปลูกในพื้นที่ มาเป็นส่วนผสม ด้วยการคั้นเอาน้ำสดๆ มาเป็นส่วนผสม สร้างรสชาติที่แตกต่างและเป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น

        3. รสหวาน จากน้ำตาลโตนด ซึ่งเป็นน้ำตาลที่มีรสชาติและกลิ่นหอมเป็นเอกลักษณ์ เป็นน้ำตาลธรรมชาติที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพมากกว่าน้ำตาลทราย

        4. รสเผ็ด ซึ่งจะชูให้ปลาหมึกฉาบสามรสอร่อยมากขึ้น

        นอกจากนี้ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปผลิตภัณฑ์ด้านอาหารทะเล การเกษตร    ปากน้ำปราณ มีการทำผลิตภัณฑ์ใหม่ร่วมกับมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี ได้แก่ ข้าวเกรียบหมึก ผลิตภัณฑ์ใหม่ที่เกิดจากการนำปลาหมึกขนาดเล็ก คือ หมึกไดร์ ไซร์กะตอย (ราคาจะถูกที่สุด ใช้ตัวแดงได้) ซึ่งมีราคาถูกมาแปรรูป เพิ่มมูลค่าและสร้างรายได้ใหม่ให้แก่กลุ่มวิสาหกิจชุมชน

        ทั้งนี้ ผู้ช่วยศาสตราจารย์พจนารถ บัวเขียว ได้กล่าวสรุปผลการดำเนินงาน พร้อมเปิดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็น เพื่อรับทราบปัญหาและความต้องการเพิ่มเติมของกลุ่มวิสาหกิจในการพัฒนาผลิตภัณฑ์สู่เชิงพาณิชย์อย่างเป็นรูปธรรม การดำเนินโครงการในครั้งนี้ถือว่ามีส่วนสำคัญในการสนับสนุนทางด้านเศรษฐกิจ โดยมีการสร้างองค์ความรู้และนำองค์ความรู้ที่ได้ไปใช้ประโยชน์ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน เพื่อสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชน ทำให้คนในชุมชนมีรายได้เพิ่มขึ้น ตลอดจนสร้างเครือข่ายและสนับสนุนการจัดกิจกรรมที่เป็นปัจจัยสำคัญต่อการพัฒนานวัตกรรมใหม่ที่ทุกคนสามารถมาใช้ประโยชน์ร่วมกันได้ในอนาคต



- สถานที่ผลิตยังไม่ได้รับมาตราฐาน ในการผลิตสินค้าชุมชน การยืดอายุการเก็บรักษา
- การพัฒนาศักยภาพการตลาดให้กับสมาชิกลุ่ม


ข้อเสนอแนะจากชุมชนที่ต้องการให้มหาวิทยาลัยช่วยสนับสนุน
- อยากให้มหาวิทยาลัยหนุนเสริมในเรื่องของการพัฒนาสถานที่ผลิตหรือโรงเรือนผลิตให้ได้รับมาตราฐาน 
- อยากให้มหาวิทยาลัยสนับสนุนช่องทางการตลาด พัฒนาศักยภาพการตลาดให้กับสมาชิกกลุ่ม
อยากให้มหาวิทยาลัยช่วยต่อยอดผลิตภัณฑ์ให้มีหลากหลายรสชาติ

ตัวชี้วัดกิจกรรมหลัก
ตัวชี้วัด เป้าหมาย ผลที่ได้ รายละเอียด
1) จำนวนแผนงาน/โครงการเพื่อยกระดับเศรษฐกิจฐานรากระดับตำบล 5 ตำบล 1 ตำบล ตำบลปากน้ำปราณ
2) รายได้ครัวเรือนกลุ่มเป้าหมายที่เข้าร่วมโครงการเพิ่มขึ้น ร้อยละ 10 ร้อยละ 0
3) ครัวเรือนที่เข้าร่วมโครงการสามารถสร้างนวัตกรรมทางสังคม (Paradigm shift) ที่มีการยกระดับคุณภาพชีวิต 5 นวัตกรรม/ชุมชน 2 นวัตกรรม/ชุมชน ผลิตภัณฑ์หมึกฉาบสามรส ที่มีนวัตกรรมในการทำซอสสามรสโดยการรวมส่วนผสมท้องถิ่นเข้าด้วยกัน ได้แก่ สับปะรด น้ำตาลโตนด พริก และ ข้าวเกรียบหมึก ที่ให้หมึกราคาถูกมาแปรรูปเพิ่มสร้างมูลค่าเพิ่ม และยังไม่เคยมีใครทำมาก่อน
4) ผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากการพัฒนา 8 ผลิตภัณฑ์ 2 ผลิตภัณฑ์ ผลิตภัณฑ์หมึกฉาบสามรส และ ข้าวเกรียบหมึก
5) จำนวนผู้ยื่นผลงานทางวิชาการการรับใช้สังคม 8 คน 0 คน
6) ร้อยละความสุขมวลรวม (GVH) ของครัวเรือนที่เข้าร่วมโครงการ ร้อยละ 41 ร้อยละ 0
7) รายงานความสุขมวลรวม (GVH) 1 รายงาน 0 รายงาน
8) รายงานการประเมินผลกระทบทางสังคมจากการลงทุน (SROI) 1 รายงาน 0 รายงาน