ชื่อกิจกรรม

การจัดการขยะต้นทางและการจัดแยกขยะเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ขององค์การปกครองส่วนท้องถิ่นในจังหวัดเพชรบุรี

กิจกรรมภายใต้ : 2567 (ยุทธ 5) โครงการ 32 : เสริมสร้างการมีส่วนร่วมตามพันธกิจการเรียนการสอน การวิจัย บริการวิชาการสู่การพัฒนาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน
ประเภทกิจกรรม
การพัฒนาท้องถิ่น (ด้านการพัฒนา)
ผู้ดำเนินงาน
1. ผู้ช่วยศาตราจารย์ ดร.ณัชชานุช พุ่มทอง สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
2. ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุภาดา ขุนณรงค์ สาขาวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
3. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ดารัณ พราหมณ์แก้ว สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
4. ดร. ดรุณี ทิพย์ปลูก สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
5. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. กมลาลักษณ์ นวมสำลี สาขาวิชาดนตรีศึกษา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
6. ดร.ดนุสรณ์ กาญจนวงศ์ สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
7. อาจารย์สิทธิชัย เพิ่มสิน สาขาวิชาพลศึกษา คณะครุศาสตร์
8. อาจารย์ ดร.เสาวลักษณ์ วิบูรณ์กาล สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
หลักและเหตุผล
         ปัญหาขยะมูลฝอยเป็นปัญหาที่สะสมมาเป็นระยะเวลานาน และเป็นปัญหาระดับประเทศ ด้วยการเพิ่มขึ้นของประชากร  การบริหารจัดการที่ไม่มีประสิทธิภาพแม้จะมีหลายหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง กฎหมายที่ยังล้าหลัง ขาดแคลนเทคโนโลยีการกำจัดและการสร้างจิตสำนึกของคนในชาติ อันเป็นสาเหตุที่หลากหลายทำให้การจัดการขยะยังไม่สามารถประสบความสำเร็จได้   ดังนั้นจึงทำให้หลายหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเริ่มสร้างมาตรการเพื่อเข้ามาแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง  และพยายามพัฒนากระบวนการและแนวทางในการลดปริมาณขยะอย่างยั่งยืน   ซึ่งปัจจัยที่จะทำให้เกิดความสำเร็จในการลดขยะและการบริหารจัดการขยะนั้นขึ้นกับหลายมิติ  โดยเฉพาะในระดับการจัดการขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) และระดับครัวเรือน ซึ่งมีความแตกต่างกันอย่างมากในสังคมเมืองและชนบท ขนาดและภูมิประเทศ จำนวนประชากรและช่วงอายุ ประชากร ความรู้ความเข้าใจด้านเศรษฐศาสตร์  มลพิษและสิ่งแวดล้อม  ที่จะนำไปสู่การจัดการขยะมูลฝอยขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีความยั่งยืนและปรับตัวได้ แม้ว่าในประเทศจะมีกรณีศึกษาที่ประสบความสำเร็จจากรางวัลที่ได้ในโครงการต่าง ๆ ทั้งในระดับตั้งแต่หน่วยงาน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและระดับจังหวัด   ทั้งนี้ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2566  ที่ผ่านมาคณะทำงานโครงการขยายผลงานวิจัย ซึ่งเป็นผลจากการที่  คณะทำงานนี้ได้เข้าร่วมโครงการศึกษาเพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์เพื่อถอดบทเรียน และได้รับเลือกเป็นมหาวิทยาลัยทำการทดสอบตัวแบบที่ประสบความสำเร็จในการบริหารจัดการขยะต้นทางและสามารถสร้างนวัตกรรมการลดปริมาณขยะต้นทางได้  ใน พ.ศ. 2564-2565   ที่ผ่าน   และนำมาขยายผลในพื้นที่หมู่ 12 ขององค์การบริหารส่วนตำบลบ้านกุ่ม หมู่ 4 ของ องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโสน  และ หมู่ 9  องค์การบริหารส่วนตำบลธงชัย   ในพื้นที่  อ.เมือง จ.เพชรบุรี  ซึ่งในการขยายผลเป็นปีแรกนั้น  ผลการดำเนินงานนับว่าประสบความสำเร็จในการจัดการขยะต้นทางทำให้ปริมาณขยะต้นทางลดลงถึงร้อยละ 10   ซึ่งนับได้ว่าสอดคล้องกับความต้องการของพื้นที่ซึ่งเป็นการดำเนินการตามพันธกิจของมหาวิทยาลัยเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น 
      ทั้งนี้จากผลการดำเนินงาน พบว่า ผลที่เกิดขึ้นแยกได้ดังนี้  
      ในด้านผลผลิต (Output)  พบว่า  1)  มีการเผยแพร่แนวทางปฏิบัติในการคัดแยกขยะต้นทางสู่ครัวเรือนในชุมชน   3 พื้นที่ชุมชนในองค์การบริหารส่วนท้องถิ่น  (อปท.)  2) มีการเผยแพร่นวัตกรรม “ถังหมักรักษ์โลก”  เพื่อนำไปใช้ในการบริหารจัดการขยะเปียกและสามารถนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์ 3 พื้นที่ชุมชนในองค์การบริหารส่วนท้องถิ่น  (อปท.) และ 3) หน่วยงานและประชาชนในพื้นที่ อปท. มีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหา และบริหารจัดการขยะ 3 อบต.  4)  มีครัวเรือนในพื้นที่ อปท. เข้าร่วมโครงการ ร้อยละ 10 ของครัวเรือนในพื้นที่    ส่วนผลลัพธ์ (Outcome)  ซึ่งก่อให้เกิดผลกระทบต่อชุมชนดังนี้    1)  ลดปริมาณขยะในการเก็บขน  ร้อยละ 10 และ 2) เกิดองค์ความรู้ในการบริหารจัดการขยะในชุมชน ใน 3 พื้นที่ อปท. 
       ในการนี้คณะผู้ดำเนินโครงการเห็นว่า  โครงการนี้เป็นประโยชน์ทั้งต่อชุมชน  สังคม และสนองตอบต่อนโยบายด้านสิ่งแวดล้อมและมลพิษของประเทศชาติ   ซึ่งในปัจจุบันนโยบายและภารกิจด้านการบริหารจัดการขยะเป็นภารกิจสำคัญของภาครัฐโดบกระจายภาระหน้าที่ลงมาสู่หน่วยงานระดับรองลงมา  จนถึงระดับท้องถิ่น  เป็นผลให้กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น  กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม และกรมควบคุมมลพิษ ได้มีความร่วมมือ และส่งเสริมการบริหารจัดการขยะแบบมีส่วนร่วมจากภาคประชาชน  ซึ่งเป็นแนวทางของคณะผู้ดำเนินโครงการที่ใช้พัฒนาโครงการและพื้นที่ที่เข้าไปดำเนินการขยายผลและพัฒนา  ทั้งนี้การที่โครงการได้รับผลการดำเนินงานที่กล่าวได้ว่าประสบความสำเร็จในการลดปริมาณขยะจากการคัดแยกขยะต้นทาง จึงเห็นว่า มหาวิทยาลัยดำเนินโครงการต่อเนื่องสู่ อปท. อื่นๆ ในจังหวัดเพชรบุรี 
       คณะผู้ดำเนินโครงการเห็นว่า พื้นที่ในอำเภอเมืองยังคงเป็นพื้นที่ที่น่าสนใจ โดยใน พ.ศ. 2567  คณะทำงานได้สำรวจพื้นที่เพิ่มอีก  3 พื้นที่ใน อบต. นาพันสาม  อบต. โพไร่หวาน  และ อบต. แหลมผักเบี้ย   ทั้งนี้ ยังคงพื้นที่เดิมไว้อีก 1 แห่ง คือ อบต. หนองโสน   โดยจะขยายผลสู่หมู่บ้านชุมชนอื่นในพื้นที่  ทั้งนี้ อบต. หนองโสน นั้น เป็นพื้นที่ในเขตอำเภอเมือง แต่พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่เกษตรกรรม  ทำนาและสวนผลไม้เป็นหลัก ไม่มีหมู่บ้านจัดสรร และไม่มีลักษณะของความเป็นชุมชนเมือง  ซึ่ง   ส่วนอีก 3 พื้นที่ ได้แก่  อบต. โพไร่หวาน  พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นชุมชนเมือง  และพื้นที่ อบต. นาพันสาม ซึ่งเป็นพื้นที่กึ่งเมือง  ทั้งนี้พื้นที่ส่วนใหญ่จะมีลักษณะกึ่งเมือง โดย อบต. โพไร่หวานเป็นพื้นที่ใกล้สถานศึกษา แหล่งธุรกิจ มีหอพัก และชุมชนค่อนข้างหนาแน่น  อบต. นาพันสามเป็นแหล่งผลิตขนมหวานที่สำคัญของจังหวัดเพชรบุรี  ทำให้มีขยะจากการผลิตขนมหวานเป็นจำนวนมาก  ส่วน อบต .แหลมผักเบี้ย เป็นพื้นที่ที่อยู่ใน อ.บ้านแหลม พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นชุมชนประมงพื้นบ้าน  ประชาชนประกอบอาชีพประมง และแปรรูปสัตว์น้ำ   ซึ่งคณะดำเนินโครงการเห็นว่าพื้นที่ทั้ง 4 อบต.  เป็นพื้นที่ที่น่าสนใจ และหลังจากดำเนินโครงการแล้ว ผลของการขยายผลจะสามารถเป็นแบบอย่างให้กับพื้นที่อื่นๆ  ที่มีลักษณะใกล้เคียงกันได้
วัตถุประสงค์
1.  นำแนวทางปฏิบัติในการคัดแยกขยะต้นทางไปเผยแพร่สู่ อปท. ในจังหวัดเพชรบุรี
2.  นำนวัตกรรม “ถังหมักรักษ์โลก”  ไปเผยแพร่สู่การปฏิบัติของ อปท. ในจังหวัดเพชรบุรี
พื้นที่เป้าหมาย
# พื้นที่ ตำบล อำเภอ จังหวัด
1 อบต. หนองโสน หนองโสน เมืองเพชรบุรี เพชรบุรี
2 อบต. โพไร่หวาน โพไร่หวาน เมืองเพชรบุรี เพชรบุรี
3 อบต. นาพันสาม นาพันสาม เมืองเพชรบุรี เพชรบุรี
4 อบต.แหลมผักเบี้ย แหลมผักเบี้ย บ้านแหลม เพชรบุรี
กิจกรรมย่อย

ระยะเวลาดำเนินงาน (Date)

( ไตรมาส 4) 11 พ.ย. 2566 - 31 ส.ค. 2567

กลุ่มเป้าหมาย (Target)

4 หมู่บ้านในแต่ละตำบลของ อบต.หนองโสน   อบต.โพไร่หวาน  อบต.นาพันสาม  ในเขตอำเภอเมือง และ อบต.แหลมผักเบี้ย  ใน อ.บ้านแหลม   จ.เพชรบุรี  

วิธีการดำเนินงาน (Process)

       นำแนวทางปฏิบัติในการคัดแยกขยะต้นทาง และนวัตกรรม “ถังหมักรักษ์โลก”  ไปเผยแพร่สู่การปฏิบัติของประชาชนและครัวเรือนในพื้นที่ อปท. ในจังหวัดเพชรบุรี ได้แก่  อปท.  4 แห่ง ประกอบด้วย อบต. หนองโสน   อบต. โพไร่หวาน  อบต. นาพันสาม  และ ในเขตอำเภอเมือง และ อบต.แหลมผักเบี้ย  ใน อ.บ้านแหลม   จ.เพชรบุรี   ได้รับการเผยแพร่ความรู้  แนวทางปฏิบัติ  และนวัตกรรมที่ใช้ในการบริหารจัดการขยะ และสามารถนำไปปฏิบัติ เพื่อลดปริมาณขยะครัวเรือน และลดการเก็บขนในพื้นที่ได้


ผลผลิต (Output)

1. การเก็บขนโดยรถเก็บขนของทั้ง 4 อบต. มีการเก็บขนลดลงร้อยละ 6 -10 ในเดือนสิงหาคม 2567 เมื่อเปรียบเทียบกับเดือนเดียวกันของ ปี 2566
2. ปริมาณขยะครัวเรือนทั้ง 6  อบต. ลดลงเฉลี่ยร้อยละ 50  จาก ประมาณ 3.5-4.5  กก. เป็น 1.5-2.5 กก./วัน
3. มีการคัดแยกขยะร้อยละ 50 ของพื้นที่ที่ไปขยายผล  โดยใช้ถังหมักรักษ์โลกลดปริมาณขยะอินทรีย์ 

ผลลัพธ์ (Outcome)

1. ครัวเรือนในพื้นที่แยกขยะ  ตามแนวทาง  และแยกขยะต้นทาง เป็นประเภทสะดวกต่อการเก็บขน
2. มีการใช้นวัตกรรม “ถังหมักรักษ์โลก” และ มีขยะ Recycle เช่น พลาสติกขายสร้างรายได้เล็กน้อยเข้าสู่ครัวเรือน
3. ประชาชนทั้ง 3 พื้นที่ เข้ามามีส่วนร่วม 1) เสนอปัญหา 2) หาทางแก้ไข  3) ปฏิบัติ   4) ร่วมประเมินผล

ผลกระทบ (Impact)

เศรษฐกิจ
สังคม
สิ่งแวดล้อม
การศึกษาเรียนรู้


รายละเอียดผลกระทบ (Impact Detail)

ด้านเศรษฐกิจ
1) ลดค่าใช้จ่ายในการเก็บขนขยะในชุมชน
2) ชาวบ้านมีรายได้เสริมจากการคัดแยกขยะ และนำขยะรีไซเคิล เช่นพลาสติก กระดาษ ไปขายเพิ่มรายได้เล็กน้อยให้แก่ครัวเรือน
3) มีการนำเศษวัสดุจากการคัดแยกขยะมาใช้ประโยชน์
 
ด้านสังคม
ส่งเสริมการรักษาสิ่งแวดล้อม สร้างสุขภาวะ ทำให้คนมีชีวิตที่มีสุขภาพดีและส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีสำหรับทุกคนในทุกวัยในชุมชน
 
ด้านสิ่งแวดล้อม           
1) เป็นส่วนหนึ่งที่สนับสนุนนโยบายการการจัดการขยะในชุมชนและการวางแผนการบริหารจัดการขยะ ตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง
2) ส่งเสริมการบริหารจัดการขยะอินทรีย์ในชุมชนซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการลดปริมาณขยะ และการเก็บขน ก่อให้เกิดประโยชน์ในด้านการลดมลภาวะในชุมชนและลดค่าใช้จ่ายขององค์กรง
 
ด้านการศึกษา  
          นำนักศึกษาที่กำลังศึกษาอยู่ในบางรายวิชาที่เกี่ยวข้อง  เข้าร่วมลงพื้นที่ และเรียนรู้เกี่ยวกับการวิจัย  การนำนโยบายไปปฏิบัติ  การมีส่วนร่วม การกระจายอำนาจการบริหารและการจัดการท้องถิ่นสู่ส่วนท้องถิ่น และการแสวหาความร่วมมือจากหน่วยงานภายนอกเพื่อร่วมแก้ไขและสนับสนุนในการแก้ไขปัญหา และพัฒนาท้องถิ่น

งบประมาณที่ใช้ (Budget)

40,000.00 บาท / Baht
ผลการดำเนินกิจกรรม




 ตัวชี้วัดเชิงปริมาณ
1.การเก็บขนขยะลดลงในพื้นที่หมู่ 1 ต. หนองโสน, หมู่ 2 ต.โพไร่หวาน หมู่ 3 ต. นาพันสาม, หมู่ 1 ต. แหลมผักเบี้ย
2. ลดปริมาณขยะอินทรีย์แต่ละครัวเรือน
3. มีการคัดแยกขยะของครัวเรือนในพื้นที่
4. มีครัวเรือนในพื้นที่ อปท. เข้าร่วมโครงการ
 
ผลการดำเนินงาน
1. การเก็บขนโดยรถเก็บขนของทั้ง 4 อบต. มีการเก็บขนลดลงร้อยละ 6 -10 ในเดือนสิงหาคม 2567 เมื่อเปรียบเทียบกับเดือนเดียวกันของ ปี 2566
2. ปริมาณขยะครัวเรือนทั้ง 6  อบต. ลดลงเฉลี่ยร้อยละ 50  จาก ประมาณ 3.5-4.5  กก. เป็น 1.5-2.5 กก./วัน
3. มีการคัดแยกขยะร้อยละ 50 ของพื้นที่ที่ไปขยายผล  โดยใช้ถังหมักรักษ์โลกลดปริมาณขยะอินทรีย์ 
 
ตัวชี้วัดเชิงคุณภาพ
1.มีแนวทางปฏิบัติในการคัดแยกขยะต้นทางสู่ครัวเรือนในชุมชน
2. นวัตกรรม “ถังหมักรักษ์โลก”  เพื่อนำไปใช้ในการบริหารจัดการขยะเปียกและสามารถนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์
3. ประชาชนในพื้นที่ อปท. มีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหา และบริหารจัดการขยะ
 
ผลการดำเนินงาน
1. ครัวเรือนในพื้นที่แยกขยะ  ตามแนวทาง  และแยกขยะต้นทาง เป็นประเภทสะดวกต่อการเก็บขน
2. มีการใช้นวัตกรรม “ถังหมักรักษ์โลก” และ มีขยะ Recycle เช่น พลาสติกขายสร้างรายได้เล็กน้อยเข้าสู่ครัวเรือน
3. ประชาชนทั้ง 3 พื้นที่ เข้ามามีส่วนร่วม 1. เสนอปัญหา 2. หาทางแก้ไข  3. ปฏิบัติ   4. ร่วมประเมินผล 


1. พฤติกรรมและความเคยชินในการบริหารจัดการขยะในชุมชนโดยทั่วไปไม่คัดแยกขยะ เนื่องจากไม่เห็นความจำเป็น และความสำคัญ
2. อปท. ซึ่งเป็นหน่วยงานต้นทางบางหน่วยงานในการทำความเข้าใจและให้ความรู้แก่ประชาชนไม่เห็นความสำคัญ
3. อปท. บางแห่งไม่มีบุคลากรที่ทีศักยภาพและให้ความสำคัญกับปัญหา  ไม่สามารถขับเคลื่อนโครงการร่วมได้อย่างราบรื่น


1. มหาวิทยาลัยต้องทำความเข้าใจกับหน่วยงานต้นทางและอาจต้องมีการประชุมกลุ่มย่อยเพื่องเน้นย้ำความสำคัญของปัญหาดังกล่าว
2. หน่วยงาน อปท. บางหน่วยงาน เป็นต้นแบบที่ดีทั้งในด้านความร่วมมือ และการพัฒนาศักยภาพ  ทำให้ได้ผลลัพธ์ที่ดี  ควรได้รับการส่งสริมต่อยอดให้มีนวัตกรรมที่จัดการขยะในระดับเทคโนโลยีที่สูงขึ้น

ตัวชี้วัดกิจกรรมหลัก
ตัวชี้วัด เป้าหมาย ผลที่ได้ รายละเอียด
1) ร้อยละของบุคลากรที่มีส่วนร่วมในการพัฒนา (ตัวชี้วัด ม.) ร้อยละ 20 ร้อยละ 8 1. ผู้ช่วยศาตราจารย์ ดร.ณัชชานุช พุ่มทอง หัวหน้าคณะทำงาน 2. ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุภาดา ขุนณรงค์ คณะทำงาน 3. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ดารัณ พราหมณ์แก้ว คณะทำงาน 4. ดร.ดรุณี ทิพย์ปลูก คณะทำงาน 5. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. กมลาลักษณ์ นวมสำลี คณะทำงาน 6. ดร.ดนุสรณ์ กาญจนวงศ์ คณะทำงาน 7. อาจารย์สิทธิชัย เพิ่มสิน คณะทำงาน 8. อาจารย์ ดร.เสาวลักษณ์ วิบูรณ์กาล คณะทำงานและเลขานุการ