โกโก้ (cocoa) จัดเป็นพืชเศรษฐกิจที่กำลังได้รับความนิยมในการเพาะปลูกอย่างมากในปัจจุบัน จากความนิยมในการบริโภคของประชากรในหลายประเทศทั่วโลกที่เพิ่มขึ้น จึงส่งผลให้ตลาดโลกมีความต้องการโกโก้ในปริมาณที่สูงขึ้นไปด้วย สำหรับสถานการณ์การผลิตและการตลาดโกโก้ของไทยพบว่า ในปี 2563 มีปริมาณผลผลิตเพิ่มขึ้นร้อยละ 30.62 เมื่อปรียบเทียบกับปี 2559 และพบว่าคนไทยมีความต้องการบริโภคโกโก้จำนวนมาก จึงทำให้ตลาดโกโก้ในประเทศมีโอกาสขยายตัวได้มากขึ้น

            โดยจากรายงานของผู้ผลิตช็อกโกแลตในประเทศไทย พบว่าปัจจุบันความต้องการบริโภคช็อกโกแลตของคนไทยต่อปีมีเพิ่มมากขึ้น เมื่อเทียบกับประเทศเบลเยียมอยู่ที่ 8 กิโลกรัม ต่อคน ต่อปี นอกจากนั้นโกโก้ยังสามารถนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ได้หลากหลาย อาทิ เครื่องดื่มช็อกโกแลตพร้อมชง เครื่องดื่มช็อกโกแลตพร้อมดื่ม ส่วนผสมในผลิตภัณฑ์เบเกอร์รี่ รวมไปถึงการนำไปใช้เป็นส่วนผสมในผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพเครื่องสำอาง

             อย่างไรก็ตามการจำหน่ายโกโก้ในรูปแบบของเมล็ดแห้งนั้น พบว่าปัจจุบันมีบริษัทเอกชนรับซื้อเมล็ดตากแห้งในราคากิโลกรัมละ 50 บาท เพื่อส่งออกไปยังประเทศญี่ปุ่น ประเทศฝรั่งเศส ประเทศเยอรมนี และประเทศฟิลิปปินส์ ซึ่งถือว่าตลาดโกโก้ในไทยยังมีโอกาสขยายตัวได้อีกมากในส่วนจังหวัดประจวบคีรีขันธ์นั้นพบว่า มีพื้นที่และสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการปลูกโกโก้เป็นอย่างมาก โดยจัดเป็น 1 ใน 8 จังหวัดที่มีการปลูกโกโก้แซมพืชหลัก เช่น มะพร้าว ปาล์มน้ำมัน ยางพารา และมีการรวมตัวกันเป็นกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกโกโก้ โดยเฉพาะในเขตอำเภอบางสะพาน อย่างไรก็ตามจากการลงสำรวจพื้นและเก็บข้อมูล การเพาะปลูกโกโก้ของกลุ่มของเกษตรกรผู้เพาะปลูกโกโก้บ้านช้างแรก อำเภอบางสะพานน้อย ประจวบคีรีขันธ์ นั้นพบว่ากลุ่มเกษตรกรผู้เพาะปลูกโกโก้ยังประสบปัญหาเกี่ยวกับกระบวนการการผลิตเมล็ดโกโก้ให้มีคุณภาพ โดยเมล็ดของโกโก้ที่ผลิตได้ยังมีปัญหาในเรื่องของการเกิดเชื้อราในกระบวนการตากแห้งและในผลิตภัณฑ์โกโก้ผง นอกจากนี้รูปแบบของการจำหน่ายโกโก้ยังไม่มีความหลากหลายเท่าที่ควร ทำให้ยังไม่สามารถเพิ่มมูลค่าของโกโก้จากการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ได้เต็มศักยภาพ และที่สำคัญคือการขาดเครื่องมือและอุปกรณ์ที่จำเป็นต่อการแปรรูปและยังต้องการองค์ความรู้ในเรื่องของกระบวนการผลิตและการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากโกโก้ให้มีมูลค่าเพิ่มสืบเนื่องจากการแก้ไขปัญหากระบวนการผลิตเมล็ดโกโก้ให้มีคุณภาพ ตลอดจนการแปรรูปผลิตภัณฑ์โกโก้ให้มีมูลค่าเพิ่มเพื่อเข้าสู่การขายเชิงพาณิชย์ ด้วยแนวคิดการพัฒนากระบวนการผลิตโกโก้ให้ได้เมล็ดโกโก้ที่มีคุณภาพ ตั้งแต่กระบวนผลิตจนถึงการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อเป็นการยกระดับคุณภาพในกระบวนการผลิตให้มีมาตรฐานปราศจากการปนเปื้อนจากเชื้อราและวิธีการผลิตที่ได้ปริมาณโกโก้ที่มากขึ้นจากวิธีการเดิมที่ชุมชนปฏิบัติ ทำให้ได้ผลิตภัณฑ์ผงโกโก้ที่มีมาตรฐาน

            ทั้งนี้เมื่อเกษตรกรได้รับองค์ความรู้และนำไปปฏิบัติอย่างถูกต้องจะสามารถเพิ่มปริมาณผลผลิตและขายเมล็ดโกโก้ได้ในราคาที่สูงขึ้นโดยผลการดำเนินโครงการในปีงบประมาณ พ.ศ.2566 ที่ผ่านมาสรุปได้ว่าด้านเศรษฐกิจ

            1.ประชาชนผู้เข้าร่วมเป็นวิสาหกิจชุมชนโกโก้ตะนาวศรีสามารถมีรายได้จากการขายผลสดโกโก้ จากเดิมกิโลรัมละ 6-8 บาท/กิโลกรัม (แบบคละไซส์) แต่หลังจากที่ได้รับองค์ความรู้เรื่องการคัดเลือกผลสดเพื่อการส่งออกให้มีคุณภาพสามารถขายผลสดได้ในราคา 12-13 บาท/กิโลกรัม ซึ่งเป็นผลดีกลับกลุ่มวิสาหกิจชุมชนโกโก้ตะนาวศรีและเกษตรกรผู้ปลูกโกโก้ในชุมชนช้างแรกเป็นอย่างมาก

            2. การแปรรูปผลิตภัณฑ์จากโกโก้ สร้างรายได้เสริมให้กับกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ได้แก่

            ซึ่งผลิตภัณฑ์เหล่านี้ส่งผลให้เกิดรายได้หมุนเวียนภายในกลุ่มเกษตรกรที่ขายผลสดและกลุ่มผู้แปรรูปผลิตภัณฑ์โกโก้ตะนาวศรีด้านสิ่งแวดล้อมเกษตรกรผู้ปลูกโกโก้ ชุมชนช้างแรก อำเภอบางสะพานน้อย จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ สามารถบริหารจัดการโกโก้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยการใช้ส่วนต่างๆของต้นโกโก้เกือบทั้งหมด ไม่ให้เหลือทิ้งเป็นขยะ แต่เปลี่ยนสิ่งเหล่านั้นให้เป็นประโยชน์ต่อชุมชน เช่น การนำเปลือกของผลโกโก้และใบของโกโก้มาทำเป็นอาหารสัตว์               การนำเปลือกเมล็ดมาแปรรูปเป็นชา รวมไปถึงก่อนหน้านี้ที่ชุมชนบีบสกัดเนื้อโกโก้ออกมาแล้วได้ผลผลิตจากกระบวนการนี้อีกอย่างหนึ่งคือ เนยโกโก้ และยังไม่รู้วิธีการจัดการเพื่อนำเนยโกโก้มาใช้ประโยชน์ ภายหลังการเรียนรู้จากกิจกรรมต่างๆ ชุมชนจึงได้มีการแปรรูปเป็นสบู่โกโก้บัตเตอร์และกรองเนยโกโก้ให้มีคุณภาพจนสามารถขายเป็น เนยโกโก้ 100% ได้

           ซึ่งทั้งหมดนี้ทำให้ชุมชนลดการสร้างขยะจากกระบวนการแปรรูปได้อย่างมาก รวมไปถึงการลดต้นทุนในเรื่องอาหารสัตว์เพิ่มเติมอีกทางหนึ่งด้วยทั้งนี้สาขาวิชาเทคโนโลยีและศิลปะการประกอบอาหาร สาขาวิชาอาหารและโภชนาการประยุกต์ สังกัดคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี คณะวิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยีอุตสาหกรรม และสำนักงานยุทธศาสตร์การพัฒนาท้องถิ่น จึงได้มีแนวทางการพัฒนาและต่อยอดผลิตภัณฑ์จากผงโกโก้ให้มีคุณภาพตามที่ผู้บริโภคต้องการ เพื่อเป็นการช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชน และสร้างมูลค่าเพิ่มสินค้าการเกษตรเพื่อการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืนต่อไป